Sukot zaczyna się już za chwilkę - 2 października 2009. Święto szałasów (zwane także świętem Kuczek) wg. kalendarza hebrajskiego zaczyna się 15 dnia miesiąca Tiszri i trwa przez 7 dni w Izraelu, a 8 dni w diasporze. Upamiętnia ono 40 lat wędrówki Izraelitów przez pustynię po wyjściu z Egiptu, gdy musieli oni mieszkać w szałasach - nazwa święta pochodzi od hebrajskiego suka - szałas. Dlatego na czas tego święta budowane są prowizoryczne szałasy, w których według biblijnego nakazu ma wtedy przebywać Żyd, "aby pokolenia wasze wiedziały, że w szałasach kazałem mieszkać synom izraelskim, gdy wyprowadziłem ich z ziemi egipskiej"(Księga Kapłańska 23,42).

Sukot jest również świętem rolniczym. W czasach starożytnych podczas tego święta Żydzi pielgrzymowali do Jerozolimy, niosąc doroczne zbiory, aby złożyć je na ofiarę w Świątyni. Jest to obok Pesach i Szawuot jedno spośród trzech świąt pielgrzymich - szalosz regalim - jak również jedno z trzech świąt plonów.

•chałka okrągła - pieczona jest na Rosz ha - Szana, jej kształt przypominający głowę symbolizować ma pełnię błogosławieństw na okrągły rok, oraz dostatek.

•chałka przyozdobiona dłonią spożywana jest w siódmym dniu święta Sukot (Hoszana Raba), oznacza sięganie po błogosławieństwa - zamiast dłoni może być klucz symbolizujący klucz modlitwy, którym każdy wierzący Żyd otwiera wrota niebios.

•chałka przyozdobiona wykonaną z ciasta drabiną lub ptakiem spożywana jest na zakończenie postu w Jom Kipur; symbolizuje modlitwy jakie w tym szczególnym dla społeczności żydowskiej dniu zanoszone są przed Boże oblicze.

•chałka spleciona z długich kawałków ciasta - symbolizuje sznury na których król Ahaszweros powiesił nikczemnego Hamana i jego synów; spożywana jest w Purim

•chałka w kształcie stożka wypiekana jest na święto Szewout (sporządza się ja z siedmiu coraz mniejszych warstw ułożonych jedna na drugiej). Na określenie tej chałki istnieje nazwa "Siedem Niebios" - co obrazuje siedem sfer niebieskich jakie przebył Bóg, by nadać Mojżeszowi Torę.

Z wypiekiem chały związana jest micwa (przykazanie) hafraszat challah- oddzielenia ciasta.

Jeśli do wypieku chały używa się mąki w ilości przekraczającej 1230 gram- wówczas po wyrobieniu ciasta i przykryciu ściereczką, dokonuje się tzw. hafraszat challah- oddzielenia ciasta. Odrywa się niewielki kawałek ciasta, kształtuje placek i piecze oddzielnie. Zwyczaj ten oparty jest na przykazaniu (micwa) 4 Mojż. 15:18-21: Gdy przyjdziecie do kraju, do którego was prowadzę, zanim zaczniecie jeść chleb kraju, przyniesiecie wpierw dar szczególny dla Pana. Przyniesiecie w darze pierwociny ciasta (challah), okrągły placek przyniesiecie jako szczególny dar klepiska. Będziecie składać pierwociny ciasta jako szczególny dar dla Pana przez wszystkie wasze pokolenia. Nazwa chałki bierze się właśnie od tego ciasta (challah), z któego czyni się oddzielenie (hafraszat). Oddzielenia dokonuje się jeśli ciasto zostało zrobione z ziarna pszenicy, żyta, jęczmienia, owsa, orkiszu lub ich kombinacji. Jeśli zaś jest robione z innej mąki np sojowej lub ryżowej nie wymaga oddzielenia. Jeśli wśród składników ciekłych ciasta przeważa woda nad resztą, wtedy przed oddzieleniem odmawia się błogosławieństwo: Błogosławiony bądź Panie, Boże nasz, Królu wszechświata, który uświęciłeś nas przykazaniami i przykazałeś nam oddzielać chałkę (l'hafrisz challah). Nie odmawia się błogosławieństwa, jeśli inne składniki ciekłe razem wzięte (jajka, miód, olej, mleko itp) przeważają ilościowo nad wodą. Woda jednak musi być składnikiem challah aby w ogóle móc dokonać oddzielenia. Jeśli przepis kulinarny nie wymaga wody jako składnika (np challah jest robiona na mleku) wtedy przed oddzieleniem zaleca się dodać odrobinę wody do ciasta i wyrobić. Wtedy dopiero można dokonać hafraszat challah. Błogosławieństwa l'hafrisz challah nie odmawia się także jeżeli ilość użytej mąki nie przekracza 1666,6 gram, wówczas oddzielenia dokonuje się bez błogosławieństwa.

W beznadziejnych sporach o datę początku, o datę końca, II Wojny Światowej i inne podobne „fundamentalne” kwestie zapominamy o ponad pięciu latach codziennej egzystencji 28 milionowego społeczeństwa, z którego prawie 6 milionów straciło życie. Czy prawdą jest, że „Zniszczyć kulturę narodu to zabić naród”? Prześledźmy jak społeczeństwo polskie w Warszawie starało się walczyć nie tylko o przetrwanie fizyczne. Literatura piękna dotycząca tych lat, eksponuje raczej wydarzenia wyjątkowe. Codzienność pojawia się w drugim lub trzecim planie i to głównie jako powszechne pędzenie bimbru. Kolportowanie konspiracyjnej bibuły jest częstsze niż handel mięsem czy masłem. O życiu kulturalnym okupowanej Warszawy i Warszawskiego Getta pisze Jerzy Diatłowicki.

 Synagoga Chóralna w WilnieAutorkę reportażu i zdjęć oprowadzał po synagodze urzędujący tam rabin Samuel Jacob Pfeffer oraz Ruth /na zdjęciach/.

Reportaż Grażyny Banaszkiewicz można przeczytać w artykule "Jerozolima Północy"

 Cmentarz Żydowski w Wilnie

Zdjęcia przedstawiają Panteon Gaona z wejściem na cmentarz, przy którym znajduje się kamień pamięci wymordowanych Żydów. Zobaczymy tu również Pomnik Getta, oraz zdjęcie autora książki o Gaonie z Wilna - Jewgienija Kiewicza.

 Tereny dawnego Getta - Antokol -z pomnikiami upamiętniającymi tragiczne miejsce, oraz Kalwaria wileńska.

 Centrum Kultury Żydowskiej

Autor zdjęć: Grażyna Banaszkiewicz 

- tak diaspora żydowska nazywa Wilno, traktując je jako jedną ze swoich stolic, ważny ośrodek życia religijnego i kulturalnego, zarazem jedno z najbardziej magicznych miejsc świata.

Gmina żydowska powstała tu w XVI wieku, gdy zaprzestano aktu de non tolerandis Judaeis – prawnego zakazu osiedlania się Żydów. Jej istnienie odnotowano po raz pierwszy w 1568 roku, co wiązało się zapewne również z założeniem synagogi. Na mocy  przywileju wydanego w 1633 roku przez Władysława IV, starozakonni mogli zajmować się handlem, rzemiosłem oraz propinacją, to jest produkcją i sprzedażą trunków z alkoholem.

Pod koniec XVII wieku w Wilnie mieszkało 3 tysiące Żydów, czyli 20% ówczesnej społeczności stolicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Wtedy właśnie przylgnęło do Wilna miano Jerozolimy Północy, bowiem    

społeczność żydowska dynamicznie rozwijając się, szybko ustanowiła Wilno także istotnym miejscem nauki talmudycznej, żydowskiego oświecenia (haskali). Za najwybitniejszego  przedstawiciela swoich uczonych do dzisiaj uznaje się Gaona - rabina Elijahu ben Szlomo.

autor zdjec: Grazyna Banaszkiewicz 

Agam, w języku hebrajskim znaczy – jezioro.

Izrael na swoim terytorium posiada jedno słodkowodne jezioro, Jezioro Tyberiadzkie, położone na północy kraju, w Galilei. Nazywane jest też Jeziorem Genezaret, Jeziorem Galilejskim lub Morzem Galilejskim, choć można spotkać i z jego biblijną nazwą Morze Kinneret. To dzięki wodom z tego jeziora Izrael dokonał swoistego cudu, ożywił pustynię, rozwinął rolnictwo. W 1964 roku oddano w Izraelu do użytku główną krajową magistralę wodną, specjalny system rurociągów, umożliwiającą przesyłanie wody z północy na południe, aż na pustynię Negew.

W TYM MIEJSCU ZNAJDUJE SIĘ CMENTARZ ŻYDOWSKI NA KTÓRYM SPOCZYWAJĄ CZŁONKOWIE SPOŁECZNOŚCI ŻYDOWSKIEJ MARGONINA

Pod spodem ten sam napis w języku niemieckim.

Granitową tablicę z cytowanymi słowami przymocowaną do Kamienia Pamięci umieszczono na odnowionym cmentarzu żydowskim w Margoninie. Na niedawnym jeszcze placu, na którym chłopcy grali w piłkę (od razu należy wyjaśnić, że władze miasteczka zapewniły nastolatkom nowe boisko dla ich piłkarskiego zacięcia!) , a który do wojny był żydowskim kirkutem Margonina, rozlokowano odzyskane macewy. Przy wejściu na teren cmentarza umieszczono informację dotyczącą tego miejsca, oficjalnie otwartego 6 września 2009.

Spośród kilkunastu rodzin żydowskich mieszkających w Margoninie przed I wojną światową do najzamożniejszych należały rodziny Aronstein i Manasse. Jakob Aronstein był właścicielem browaru w Margoninie. Miał też firmy handlowe w Gnieźnie, Poznaniu i Bydgoszczy. Ożenił się z szamocinianką Henriettą z domu Cohn, siostrą matki Ernsta Tollera. W 1904 r. sprzedał margoniński browar i kupił dom w Berlinie. W Margoninie 1 listopada 1896 r. urodził się jego syn Victor. Po ukończeniu kolońskiego gimnazjum w październiku 1915 r. został zmobilizowany do armii niemieckiej i uczestniczył w I wojnie światowej. Walczył na froncie zachodnim we Francji i Belgii. Jako żołnierz 59 pułku piechoty,12 kwietnia 1917 r. odznaczony został Żelaznym Krzyżem II klasy. Po demobilizacji rozpoczyna studia na wydziale medycyny Uniwersytetu Berlińskiego. Po ich ukończeniu, podjął pracę w szpitalu żydowskim w Wedding, doktoryzował się i 28 kwietnia 1927 r. otrzymał dyplom doktora medycyny. Victor Aronstein współpracował z wybitnymi profesorami medycyny jak psychiatra Karl Bonhoeffer, pediatra Adalbert Czerny i internista Friedrich Kraus. W swoje 45 urodziny 1 listopada 1941 r. został z grupą prawie tysiąca Żydów berlińskich deportowany przez Gestapo do getta w Łodzi. Po likwidacji łódzkiego getta wywieziono go do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz – Birkenau. Zginął 13 stycznia 1945 r. na tydzień przed wyzwoleniem obozu przez Armię Sowiecką. Był żonaty ze swoją asystentką Lotte z domu Korn, która razem z nim zginęła w obozie Auschwitz – Birkenau. W Berlinie przy Werneuchener Strasse 3, gdzie prowadził praktykę lekarską znajduje się pamiątkowa tablica. Pochodzący z Wągrowca bracia Hugo i Merkel Manasse mieli sklepy odzieżowe w Wągrowcu, Margoninie, Szamocinie i Chodzieży. Ożenili się z siostrami Joanną i Rebeką z domu Spiro. Merkel Manasse był głównym dostawcą materiałów do budowy stacji na nowobudowanej linii kolejowej Chodzież – Gołańcz. Obaj działali w organizacjach społecznych, a Merkel należał do założycieli Ochotniczej Straży Pożarnej w Margoninie. Był pierwszym mieszkańcem Margonina posiadającym motocykl. W 1920 r. opuścili Polskę i zamieszkali w Berlinie.

W czasie „nocy kryształowej” Merkel Manasse został ciężko pobity przez bojówkarzy SA. Zmarł trzy dni później tj.12 listopada 1938 r. Na początku 1939 r. jego rodzina wyjechała z Niemiec.

Dzisiaj jego potomkowie mieszkają w Ameryce Południowej, Francji, Holandii i Izraelu. Wnuk Merkela Francisco Manasse mieszka w Sao Paulo w Brazylii a wnuczka Eva Manerheim z domu Manasse jest obywatelką Urugwaju i mieszka w Montevideo.

autor:  Waldemar L. Janiszewski