Paraszat Bo

Drodzy Przyjaciele,

Dwa tygodnie temu, opowiadając o Abrahamie jako stworzycielu etycznego monoteizmu stwierdziłem, że politeizm (wiara w wiele bóstw) łatwo prowadzi do niemoralnego zachowania. W poniższej Dwar Torze chciałbym pokrótce wytłumaczyć to zagadnienie.

Każdy wyodrębniony byt jest z definicji ograniczony, ponieważ jego ograniczoność jest wyznaczana przynajmniej poprzez istnienie innych bytów. Idąc dalej, można zaobserwować w świecie natury, iż każdą ograniczoną istotę charakteryzuje zapotrzebowanie. Inaczej mówiąc każda ograniczona istota "potrzebuje" czegoś, aby podtrzymać swoje istnienie.

Wystawa "Izrael na znakach pocztowych", Wrocław

Muzeum Poczty i Telekomunikacji we Wrocławiu oraz Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP, oddział we Wrocławiu, zapraszają na wystawę "Izrael na znakach pocztowych", ze zbiorów Józefa Wiczkowskiego i Bogdana Cymerysa.

Zaprezentowane zostaną izraelskie znaki pocztowe opowiadające 60 lat historii Państwa Izrael.

 SZYMON SZURMIEJ

Krystyna Gucewicz, Szymon Szurmiej

(Państwowy Instytut Wydawniczy/Warszawa)

Władysław Bartoszewski, Michał Komar

‹…mimo wszystko. Wywiadu rzeki księga druga›

 (Wydawnictwo:Świat Książki/luty 2008)

Dopełnienie wywiadu-rzeki z prof. Władysławem Bartoszewskim. Odpowiadając na rozbudowane pytania Michała Komara, Profesor opowiada szerzej o kwestiach, którymi interesował się przez całe życie, m.in. o skomplikowanych stosunkach polsko-niemieckich i polsko-żydowskich. Komentuje doświadczenia osobiste, snuje refleksje na najważniejsze tematy, o odwadze, osądzaniu innych, przyjaźni, uczciwości, czy ludzkiej przyzwoitości. Książka dokumentuje też dorobek Profesora jako dziennikarza, polityka i pedagoga.

Kaci i ofiary

Laurence Rees

Wstrząsające portrety zbrodniarzy i ich ofiar, którzy w sposób szczególny zapisali się na kartach historii II wojny światowej. Laurence Rees przeprowadził setki wywiadów ze zbrodniarzami wojennymi, mordercami, gwałcicielami i kanibalami. Rozmawiał z ich ofiarami oraz tymi, których heroiczna postawa ocaliła życie wielu ludzi.

Zagubieni. W poszukiwaniu sześciorga spośród sześciu milionów

Daniel Mendelsohn

Przekład z angielskiego Piotr Szymor

W 2006 roku książka Daniela Mendelsohna została okrzyknięta jednym z najważniejszych wydarzeń literackich roku w Stanach Zjednoczonych. Doceniona przez krytyków, została uhonorowana wieloma nagrodami: m.in. National Jewish Book Award oraz 2006 National Book Critics Circle Award.

Święto Szałasów uroczyście obchodzone u Dorotki i Bogusia w podpoznańskiej leśniczówce.

Parszat Waera
23 stycznia 2009

Jednym z najbardziej zagadkowych i domagających się wyjaśnienia aspektów fragmentu Tory na ten tydzień (parszat Waera), jest fragment początkowych wersetów. W Szemot 6:2-4 Bóg zwraca się do Moszego następująco: "Bóg przemówił do Moszego i powiedział mu: Ja jestem Wiekuisty. Objawiłem się Awrahamowi, Jichcakowi, Jaakowowi jako Bóg Wszechmocny, ale Mojego Imienia JHWH nie dałem im poznać. Zawarłem z nimi Moje przymierze, że dam im ziemię Kanaan, w której przebywali, na której mieszkali [jako obcy]".

W piątek, 16 stycznia w  podpoznańskiej miejscowości Krzesiny, w Zespole Szkół Ogólnokształcących im Gen. Charlsa De Gaulla, odbył się finał I Konkursu Recytatorskiego Poezji Żydowskiej, pod tytułem "W świetle szabatowych świec". 

Idea konkursu powstała z inicjatywy  dr Ilony Dvorak-Cousin - Prezes Towarzystwa Przyjażni Izrael-Polska, a honorowy patronat nad wydarzeniem objął Wojewoda Wielkopolski Piotr Florek.

 Wydarzenie ze stycznia 2008r.

Rabin Akiva Eger

Centralnym wydarzeniem projektu była wystawa poświęcona najsłynniejszemu rabinowi Poznania i Wielkopolski Akivie Egerowi (1761-1837). Wystawa prezentował jego życie i działalność, przybliża warunki, w jakich pracował i nauczał, ukazuje krąg uczniów i wpływ Rabina na późniejsze pokolenia. Akiva Eger sprawował swój urząd w Poznaniu od 1814/1815 do 1837 r. Ta wybitna postać społeczności żydowskiej jest słabo znana współczesnym mieszkańcom grodu Przemysła, choć  biogram Akivy Egera odnotowuje każda encyklopedia, a jego dzieła nadal są studiowane przez religijnych Żydów, dla których jest jednym z najwybitniejszych rabinów ostatnich wieków, niepodważalnym autorytetem w sprawach wiary i interpretacji prawa.

28 Tewet 5769/24 stycznia 2009

Parsza Waera
(Szemot/Wyjścia 6:2 - 9:35)

Mosze i Bóg nie byli zbyt wiarygodni w oczach uwięzionych w Egipcie Izraelitów. Słowa Moszego o wyzwoleniu spowodowały jedynie jeszcze większe opresje. Bóg zapewnia Moszego, że prędko objawi swoją moc. Już na początku tej parszy czytamy jednak, że oto Bóg ponownie zwraca się do Moszego.

Czy nie dość już było słów? Co Bóg może powiedzieć w takiej chwili, co byłoby pomocne, a nie szkodliwe dla Izraelitów?

Przypomnij im, mówi Bóg Moszemu, że znajdują się w drodze. Przypomnij im, że droga ta rozpoczęła się dawno temu, wraz z pierwszymi krokami ich przodków - Awrahama, Jicchaka i Jaakowa - którzy także musieli się nauczyć, że związana z przymierzem obietnica nie wypełni się za ich życia. Bóg zdaje się mówić, że Jisrael znajdzie siłę, by trwać i wierzyć w nadchodzące wyzwolenie, gdy nauczy się patrzeć w przeszłość - na cierpienie i wyzwolenie, jakiego doświadczyli jego przodkowie.

Jisrael musi pamiętać, że przymierze nie zaczęło się z tym pokoleniem i nie zakończy się wraz z opuszczeniem Egiptu. "Wyprowadzę was... Wybawię was... Wezmę was dla Siebie jako naród... Zaprowadzę was do ziemi, którą przysiągłem dać Awrahamowi, Jicchakowi i Jaakowowi". To jest proces. To trwa.

W każdym pokoleniu - mówimy w czasie pesachowego sederu - musimy nauczyć się myśleć o sobie tak, jakbyśmy osobiście doświadczyli wyzwolenia z Egiptu. My, podobnie jak nasi przodkowie, mamy skłonność koncentrowania się na tej, konkretnej chwili, która trwa, z jej problemami, zagrożeniami. Ale być Żydem to wiedzieć, że jesteśmy częścią procesu, który zaczął się dawno temu i nie zakończy się za naszego życia. Może nie być żadnej nagrody. Może niecierpliwić nas to, że nie widzimy natychmiast wyników naszych starań. Jak Mosze i synowie Jisraela w Egipcie możemy jednak znaleźć pocieszenie w tym, że jesteśmy cząstką trwającego dzieła Przymierza.

Regina Stein
tłum. BK

Haftara Waera
(Jechezkel/Ezekiel 28:25-29:21)

Tak powiedział Pan Bóg: Kiedy zgromadzę dom Izraela spośród ludów, pomiędzy którymi był rozproszony... będą mieszkać na swojej ziemi... będą na niej mieszkać bezpiecznie. Będą budować domy i uprawiać winorośl... I będą wiedzieć, że Ja jestem Pan, Bóg ich. (Ezekiel 28:25-26)

Prorok Ezekiel opisuje wizję powrotu narodu wygnanego po zniszczeniu Jerozolimy przez Babilon jako proces dwustopniowy. Po pierwsze - naród doświadczy fizycznego odkupienia - będzie "zamieszkiwał swoją własną ziemię... bezpiecznie... budował domy i uprawiał winorośl". Po drugie, doświadczy duchowego odkupienia - będą "wiedzieli, że ja jestem Pan, ich Bóg".

Ten dwustopniowy proces jest paralelny do dwustopniowego procesu w Exodusie, którego część jest wspomniana w dzisiejszej porcji Tory (Waera). W naszej parszy Bóg mówi: "Uwolnię was od pracy dla Egipcjan i wyprowadzę z ich niewoli... I zrobię z was swój lud i będę waszym Bogiem." (Wj 6:6-7). A zatem, w opowieści o wyzwoleniu, fizyczne bezpieczeństwo i spokój poprzedzają duchowe zrozumienie i spełnienie. Dobra kondycja w wymiarze fizycznym i ekonomicznym jest warunkiem możliwości duchowego rozwoju.

Nasza tradycja dostrzega niezwykle mocną potrzebę osiągnięcia poczucia godności i szacunku dla samego siebie. Musi ona być spełniona, aby człowiek był gotów stanąć prosto i w pełni sił przed Bogiem. Bóg nie pragnie, aby jego lud był słaby i podatny na zranienie, ale by był silny i niezależny, aby rozpoznał świętość tkwiącą w zasobach danych im przez Boga. I aby potrafił wykorzystać je do budowania świata odzwierciedlającego obecność i doskonałość Boga.

Abraham Joshua Heschel powiedział: "Poprzez nasz kontakt z rzeczami najbliższymi, dotykamy najdalszych. Nawet poczucie zadowolenia z powodu zaspokojenia potrzeb fizycznych może być uświęconym aktem. Może najważniejszym przesłaniem judaizmu jest to, że robiąc rzeczy skończone, możemy dotknąć nieskończoności".

Dini Lewittes
tłum. DM

Konkurs recytatorski "Poezji Izraelskiej" w zespole szkół licealnych  

/autorem zdjęć jest Jerzy Mianowski, dziennikarz "Głosu Wągrowieckiego/

Parsza Szemot
(Szemot/Wyjścia 1:1 - 6:1)

Mosze, który wychował się w pałacu Faraona, przypadkiem staje się świadkiem niesprawiedliwości - widzi, jak Egipcjanin bije Hebrajczyka. Nie działa impulsywnie, najpierw rozgląda się szukając kogoś, kto mógłby ocalić niewolnika. Nikogo nie dostrzega i czuje się zmuszony do reakcji - zabija Egipcjanina. Tradycja miała pewne kłopoty z pogodzeniem wizerunku Moszego - nauczyciela Tory i Moszego - człowieka wykorzystującego przemoc. Widać to w tej wymianie: jeden z rabinów orzekł, że "Mosze uderzył Egipcjanina pięścią i zabił go". Inny zaś wyjaśnia: "Mosze pokonał przeciwnika wypowiadając Imię Boże". Te dwie wypowiedzi odzwierciedlają debatę, której konsekwencje ważne są i dziś: czy Żydzi powinni odpowiadać wrogom przy użyciu siły czy też polegać na Bogu, który ocali ich od zniszczenia?

Przez 1800 lat w obliczu wygnania i politycznej bezsilności judaizm rozwinął głęboką i twórczą kulturę nauki, pobożności i modlitwy. Świadomość przymierza opierała się przede wszystkim na poczuciu zależności od Boga i oczekiwaniu na "wyznaczony czas", w którym Bóg odmieni los swojego ludu. Wykorzystanie siły oznaczałoby bunt przeciwko Bogu - wykorzystanie Jego Imienia.

Wyzwanie dla tego sposobu myślenia stanowi odzyskanie przez Żydów bytu politycznego. Istnienie Izraela, przejście od stanu bezsilności do posiadania siły powoduje, że judaizmu nie można opisywać wyłącznie jako kultury nauki i modlitwy. Musimy teraz wyprowadzić świadomość przymierza poza granice domu i synagogi - wejść w wymiar władzy i polityki. Rabini, których słowa przytoczyłem powyżej sądzili, że muszą dokonać wyboru pomiędzy użyciem siły i użyciem Bożego Imienia. Nasze wyzwanie to połączyć jedno i drugie. Z pasją dbać o to, by nasza siła i nasza polityka były moralne, zakorzenione w Przymierzu. Rozwinąć poczucie opartej na przymierzu świętości w chwili, gdy Żydom dana została siła.

rabin Irwin Kula
tłum. BK

Haftara Szemot
(Jeszaja/Izajasza 27:6-28:13; 29:22-23)

Najlepiej znanym fragmentem tej haftary jest jej zakończenie, kiedy lud Judy, w sposób przypominający dziecięce szyderstwo, parodiuje proroctwo Izajasza: "Caw lacaw, caw lasaw, kaw lakaw, kaw lakaw, zeer szam, zeer szam..." ("Jedno polecenie, inne polecenie, jedna reguła, inna reguła, troszeczkę tu, troszeczkę tam...") (Iz 28:10). Ku ogólnemu zaskoczeniu, prorok powtarza parodię (Iz 28:13), wkładając te słowa w usta Boga i każe nam zastanowić się nad znaczeniem tych prostych słów.

Być może zrozumiemy ten fragment biorąc pod uwagę kontekst doświadczenia, jakim było wyjście z Egiptu. Gdy czytamy haftarę, my - znając już zakończenie tej historii - zaczynamy drżeć w oczekiwaniu na nadchodzącą opowieści o wyzwoleniu. W przypadającej na ten tydzień porcji Tory i w kilku następnych widzimy czytamy o cudownym wyzwoleniu Izraelitów z Egiptu, dokonanym przez Boga: plagi, gorejący krzak, rozstąpienie się morza i napawające trwogą objawienie na Synaju. Przygniata nas sama wspaniałość i potęga tych wydarzeń. Gdzie podziały się trwoga i tajemnica? Co pozostało z wyciągniętych ramion, znaków i życzeń? Czy nie zostało już dla nas żadnego cudu? Tajemnicze słowa Izajasza dają nam odpowiedź. W sercu cudownego wyzwolenia nie tkwi jedno, pokonujące wszystko boskie wydarzenie, ale raczej proste "dziecięce kroczki", jeden w swoim czasie, żaden sam w sobie nie będący właściwie wielkim wydarzeniem.

Takie zrozumienie słów znajduje potwierdzenie we wcześniejszym fragmencie haftary: "...Pan wymłóci ludzi jak ziarna od (...) Eufratu do dolin Egiptu, a wy, dzieci Izraela, będziecie gromadzeni, co do jednego, jeden po drugim" (Iz 27:12). Ten werset sugeruje, że zbawienie narodu nie dokonuje się raz, ostatecznie, ale przychodzi dla każdej zagubionej osoby, dla każdego w jego własnym czasie.

David Nelson

Koncert  Raanana Symphonette Orchestra pod patronatem Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej, Metropolity Poznańskiego Abp Stanisława Gądeckiego i Marszałka Woj. Wielkopolskiego Marka Wożniaka poświęcony pamięci Ireny Sendler , wraz z Uroczystością przyznania tytułu i medalu Sperawiedliwy Wśród Narodów Świata przez Instytut Yad Vashem z udziałem Ambasadora Izraela w Polsce Dawida Pelega.

Podczas II wojny światowej, 1 września 1939 roku w synagodze odbyło się uroczyste nabożeństwo z udziałem rabina Poznania, Jakuba Sendera, w intencji zwycięstwa Oręża Polskiego. 9 września o godzinie 9 rano w synagodze odbyły się ostatnie modły.............

".... Niezwykły wieczór, niezwykła chwila....Jestem bardzo wzruszona, jest to bowiem moment, w którym człowiek uświadamia sobie Słowo B-ga, gdy jest blisko przy mnie...

Z całego serca pragnę podziękować Pani Dyrektor Generalny  Raanana Symphonetta Orchestra Orit Vogel Szafran, oraz jej mężowi mecenasowi Meshulmowi Shafran za cudowny dar w postaci Tory, którym obdarzyli Gminę Żydowską w Poznaniu.

Od dzisiaj Gmina Żydowska, chociaż istnieje już 10 lat, nabiera całkiem innego wymiaru i nowej wartości. Jestem przekonana, że otrzymany dar od B-ga wzbogaci naszą Gminę Żydowską o wartości, które są ponadczasowe i ponadludzkie.

Wierzę głęboko, że B-g będzie błogosławił i darczyńcom i Gminie Żydowskiej w Poznaniu...."

Parsza Wajechi
(Bereszit/Rodz 47:28 - 50:26)

Księga Rodzaju to studium rywalizacji pomiędzy rodzeństwem. Zaczyna się bratobójstwem i kończy bratobójstwem, którego udaje się uniknąć tylko poprzez sprzedanie brata w niewolę. Konflikt najczęściej kończy się usunięciem brata - Abel, Cham, Lot, Jiszmael, Esaw. Jedyny wyjątek, przypadek, w którym swoista amputacja nie staje się sposobem na ocalenie rodziny, znajdujemy właśnie w tej parszy. Dlaczego konflikt pomiędzy Josefem a jego braćmi jest inny od pozostałych opisanych w Bereszit? Kto pomyślałby o tym, że bracia się pogodzą? Bracia Josefa byli równie uparci w pragnieniu pozbycia się go, co on w pragnieniu bycia ulubieńcem ojca. W istocie rzeczy jest to najbardziej odpowiednie zakończenie tej księgi Tory, która niemal w każdej cenie koncentruje się na rodzinie.

Zawarte w księdze Rodzaju losy rodzin to znakomity przykład tego, co dziś nazywamy czasem "małą historią". Wedle tej teorii klucz do rozumienia cywilizacji i ludzkich zachowań znajdziemy nie w wydarzeniach politycznych czy działaniach wojskowych, ale w tym, co dzieje się w rodzinie. Jeśli przyjrzysz się dokładniej, mówi księga Rodzaju, zobaczysz, że w wybitnych rodzinach jest wiele konfliktów. Niestety, ich rozwiązanie często wiąże się z utratą jednego z członków rodziny.

Dzieje Josefa są wyjątkowe ponieważ prowadzą od bratobójczego zamiaru poprzez pojednanie do braterskiej solidarności. W przyszłości znów mogą pojawić się spory, ale walka pomiędzy braćmi może zostać przezwyciężona przez wyrzuty sumienia, pokutę, a nawet przez ostrożne pojednanie - przynajmniej na tyle, by bracia nadal trwali razem w realizacji swojego zadania. Rodzina Jaakowa jest jedyną w Bereszit, która pozostaje nienaruszona i dlatego zasługuje na to, by dać początek ludowi Izraela, którego historia opowiedziana jest w księdze Wyjścia. Nie jest to historia pozbawiona walk, rywalizacji i niesnasek. Jest to jednak historia, w której widzimy, że przymierze wspólnego przeznaczenia przekracza każdy pojedynczy konflikt.

Reuven Kimelman
tłum. BK

Księga judaizmu objaśniająca prawa zawarte w Torze. Daje wskazówki, jak żyć zgodnie z wiarą. Mimo tak ważnej funkcji, nie jest ona uznawana za świętą. Dla uproszczenia, lepszego zrozumienia roli Talmudu, można napisać, że jest to swego rodzaju katechizm, zawierającym prawa religijne, rozważania.

/Pardes Lauder/

Pentateuch, czyli Pięcioksiąg to księgi Mojżeszowe, spisane według religii przez Mojżesza na wyraźną prośbę Najwyższego. Księgi te opowiadają o pradziejach, o początkach ludzkości, o stworzeniu, Potopie, Przymierzu między Mojżeszem a Bogiem, itd. Uważane są za najważniejszy tekst w religii, którą zwiemy judaizmem.