Rabin Boaz Pash

A wtedy Haszem spuścił na Sodomę i Gomorę deszcz siarki i ognia od Haszem <z nieba>. I tak wywrócił miasta oraz całą okolicę wraz ze wszystkimi mieszkańcami miast, a także roślinność. (Bereszit 19:24-25)

Gaon Rabi Joel Sirkes, znany ze swego dzieła Ba”ch (Bait Hadasz; komentarze do Arba Turim), na początku swej kariery rabinicznej służył jako rabin w sztetlu Bełz. Wynagrodzenie było tak niskie, iż nie wystarczało nawet na zakup świec, które oświetliłyby jego dom w nocy; zmuszony był studiować przy świetle księżyca, o ile świecił, jeśli nie – z pamięci.

Ale jego przeciwnicy w mieście znaleźli powód, by żądać usunięcia go z funkcji rabina - nie studiuje on w nocy, faktycznie - światła w jego izbie są wyłączone. (ludzi tych spotkał zły koniec, ale to już inna historia.)

Ostatecznie obrała go rabinem gmina w Brześciu.

Zanim opuścił Bełz, odbyło się przyjęcie pożegnalne, na którym Ba”ch przemówił gorzkim i sarkastycznym tonem:
„W naszej parszy napisane jest, iż Haszem karze mieszkańców Sodomy i Gomory, lecz Tora opisuje to jako „I tak wywrócił miasta”. Dlaczego je wywrócił? Czy nie miał innego sposobu, by ich ukarać?

Odpowiedź brzmi – rzekł Ba”ch – iż Haszem używa swojego rodzaju sprawiedliwości – mida kneged mida (miarka za miarkę); w taki sam sposób, w jaki oni postąpili, B-g im odpłaca. Oni uczynili wszystko odwróconym. W przyzwoitym mieście ludzie troszczą się o fizyczną i materialną kondycję  rabina, a rabin w zamian zajmuje się duchową kondycją ludzi – poprzez uczenie ich Tory, poprzez napominanie, jeśli zachodzi taka potrzeba itp.”

„Ale – kontynuuje Ba”ch zwracając się do przywódcy Bełza – w Sodomie uczynili odwrotnie – pozwolili rabinowi martwić się o zarobek, o utrzymanie rodziny, a sami „troszczyli się” jedynie o to, jak rabin studiuje Torę i jaki jest poziom jego wiedzy. A zatem karą dla miasta było jego „wywrócenie”.” 

Tylko jeden techniczny komentarz. Opowieść jest ładna, ale według inskrypcji na jego macewie, Ba”ch po opuszczeniu Bełza udał się do Szydłowa i dopiero później do Brześcia. Oto inskrypcja stanowiąca przegląd miejsc, w których pełnił posługę:

Zaczął roztaczać swą mądrość w gminie żydowskiej w Próżnej, był silny i odważny w jesziwie gminy w Łukowie, światło jego Tory jaśniało w pełni w Lubomli, bogactwo jego nauczania rozprzestrzeniało się bez granic w gminie w Międzybożu, wylał swe życiodajne wody w znakomitości w Bełzie, wypełnił swe zadanie wobec B-ga z lojalnością Kaleba w Szydłowie, ogłaszał reguły i prawa w Brześciu na Litwie, studnie jego mądrości były rozpostarte niczym u Ben Jeke  [króla Salomona] w gminie żydowskiej w Krakowie. 

Najmilszego Szabatu. 

Rabin Boaz Pash - Tłumaczyła Shulamit Pasierska

Lech Lecha - "Wyjdź sobie!"

"I rzekł Haszem do Abrama: Wyjdź z ziemi swojej i od rodziny swojej, i z domu ojca swego do ziemi, którą ci wskażę". (Bereszit 12:1)
Jak wiemy, 10 razy B-g sprawdzał Awrahama, czy będzie Mu posłusznym, jak mówi Miszna w Masechet Awot: „Beasara nisajonot” – „W dziesięciu próbach był Awraham, nasz praojciec, wypróbowany, i stał niewzruszony w każdej z nich, [były one] by pokazać, jak wielka była Jego miłość. (Awot 5:3).
Typowe, że Nisajon (test, eksperyment) związany jest z „Lech Lecha!”, Nisajon, który powtarzał się i powtarzał dla nas tyle razy, kiedy różne narody, w różnych krajach, nakazywały nam: Lech lecha! – idz sobie stąd! nie ma tu dla ciebie miejsca! Smutne.
Rabbi Eliezer Aszkenazy w swojej książce Maasei Haszem dostrzega w tym rozkazie początek nowego życia dla Awrahama, „Lecha” dla ciebie, dla twojego dobra, ku twojemu prawdziwemu życiu. W istocie: Awraham żyje poźniej jeszcze przez 100 lat, ma 75 kiedy opuszcza Charan; umiera w setnym roku życia. Wskazówkę dla obietnicy życia 100 lat więcej Rabi Aszkenazy znajduje w słowach „Lech lecha” – wartość litr hebrajskich wynosi 100 (Lamed 30, Chaf 20, Lamed 30, Chaf 20 = 100).
Maor Waszemesz wyjaśnia Nisajon Awrahama w parszy Lech Lecha na sposób chasydzki, w kontekście Awodas Haszem (pracy na rzecz B-ga ze wszystkich możliwości) wykonywanej przez Cadika.
Co jest lepsze dla Cadika? - pyta rabi Kalonimus – Zostać w domu i czekać, aż ludzie przyjdą do niego prosząc o słowa Haszem, a może wyjść, zająć się tymi, którzy nie są zbyt zainteresowani nauką, uczynić ich Owde Haszem i przynieść im Jego słowo. Abraham zasadniczo wolał tę pierwszą opcję – zostać na miejscu i czekać, aż ludzie przyjdą do niego; jest to najlepszy sposób, by darzyli go szacunkiem i jego słowa będą lepiej przyjęte. Ale rozkazem Haszem było przyjęcie drugiej opcji – „Lech Lecha” – znajdź ludzi i ucz ich o B-gu, jak interpretuje wers Raszi: „Weet hanefesh aszer asu...” - „I zabrał Abram z sobą… oraz duszę, którą nabyli w Charanie…" (Bereszit12:5). Raszi mówi: [Oznacza to] dusze, które przeniósł pod opiekuńcze skrzydła Szechiny. Awraham konwertowałby mężczyzn, a Sara konwertowałaby kobiety, i Pismo mówi o tym, jak gdyby ich „wykonali”.

Najlepszego Szabatu.

Rabin Boaz Pash - Tłumaczyła Shulamit Pasierska

Los pewnego Jud.

W końcu parszy czytamy:

„Poszedł więc Mojżesz z Jozuem, synem Nuna, i wypowiedział wszystkie słowa tej pieśni do uszu ludu”. (Dwarim 32:44)

Był to ostatni dzień Mosze, kiedy przekazał on przywództwo Jehoszui. Jak wyjaśnia Rasz”i: „On i Jehoszua, syn Nuna – był to Szabat, podczas którego było dwóch przywódców [gdyż trwało przekazywanie przywództwa Jehoszui]. Władza została odebrana jednemu i nadana drugiemu. Mosze wyznaczył meturgemana [dosłownie tłumacza, tu: rzecznika] dla Jehoszui [by przekazywał obecnym, co zostało przez niego powiedziane], tak że Jehoszua mógł objaśniać [Torę] za życia Moszego, tak że Izrael nie powiedziałby [do Jehoszui] „Za życia twego nauczyciela nie odważyłeś się podnieść głowy”.

Ale jest w tym wersie coś dziwnego. Tekst nazywa Jehoszuę syna Nuna „Hoszea” – jego dawnym imieniem, które zostało zmienione przez Moszego dawno temu.
Jak pamiętamy, Tora mówi w Bamidbar (13:16): "Vayikra Moshe l'Hosheia bin Nun Yehoshua" /“…Ozeaszowi (Hoszea), synowi Nuna, dał Mojżesz imię Jozue (Jehoshua) “/
Gemara (Sota 34b) mówi, iż zmiana imienia jest aluzją do modlitwy Moszego w intencji Jehoszui "Ya yoshiacha meatzat meraglim" (Niech Haszem ochroni cię przed oskarżeniem szpiegów). By uchronić Jehoszuę, swego pierwszego ucznia, przed spiskiem szpiegów. Dlaczego zatem Tora powraca do poprzedniego Hoszea?

Rasz”i zadaje pytanie: „Dlaczego więc Pismo tutaj nazywa go Hoszea, skoro jego imię dawno zostało zmienione na Jehoszua?” i podaje odpowiedź: „By założyć (tu: powiedzieć), że Jehoszua nie stał się zarozumiały, gdyż choć został obdarzony wysokim statusem, ukorzył się tak, jak na początku - [gdy był jeszcze nazywany Hoszea, jako student Moszego].

Rabi reb Heszl z Krakowa podaje nam genialne wyjaśnienie, a mianowicie: Gemara (Sanhedrin 107a) i midrasze mówią, iż litera jud, kiedy została zabrana z imienia Saraj (gdy zostało ono zmienione na Sara), poskarżyła się B-gu, iż została usunięta z Tory. Był to pocieszeniem, gdy Mosze wziął literę jud i przeniósł ją do imienia Hoszea, tak, by powstało Jehoszua. W ten sposób jud, które zostało usunięte z Saraj, znalazło miejsce w Torze później.
Gdy Sara zmieniła imię, miała 89 lat (była młodsza od Awrahama o 10 lat. Miał on wówczas 99.).
Zmarła w wieku 127 lat, jak mówi Tora: “Sara doczekała się stu dwudziestu siedmiu lat życia“ (Bereszit 23:1). Możemy zatem przyjąć, że była nazywana Sarą (bez jud) przez 38 lat. I przez te wszystkie lata jud było „dyskryminowane”.
Mosze wysłał szpiegów pod koniec pierwszego roku po Eksodusie. Przez 38 lat Yehoszua był nazywany właśnie w ten sposób, aż do dnia mianowania go przywódcą, kiedy to Mosze powrócił do nazywania go Hoszea, gdyż jud odebrało juz swoją rekompensatę straty doznanej podczas ostatnich 38 lat życia Sary.
Niezwykła idea Rabiego Reb Heshela.

Osobiście wolę interpretację Netzi”v (Netzi”v, Rabbi Naftali Zvi Yehuda Berlin, legendarny Rosz Jesziwa jesziwy Wołożyn („matki jesziw”) na Litwie. Jego imię jest powszechnie skracane do formy Netzi”v, co oznacza „filar”.
Jeden z jego studentów, który został mianowany rabinem w pewnej małej miejscowości, przybył pewnego razu zobaczyć się ze swoim Rabinem, by prosić o błogosławieństwo, które uchroniłoby go przed wszystkimi Machlokes (rodzaj typowej żydowskiej sprzeczki), intrygami i Laszon Hara, które rozprzestrzenia się wśród członków gminy żydowskiej w tym miejscu.

Stary, doświadczony rabin odpowiedział mu z uśmiechem: Mosze zmienił imię Jehoszui
i błogosławi go, by uchronić go przed Laszon Hara, zniesławieniem i konfliktami, które jego współtowarzysze mogli uruchomić przeciwko niemu, jak powiedział: „Ya yoshiacha meatzat meraglim” – „niech Haszem uchroni cię przed oskarżeniem szpiegów”. Działało to tylko przez jakiś czas, kiedy Jehoszua był ciągle uczniem, przez 38 lat. Później zaś, kiedy sam został przywódcą, Mosze powrócił do nazywania go Hoszea, jak poprzednio, by przekazać mu komunikat: „Teraz, jak przywódca społeczności, jesteś sam. Żadne błogosławieństwo, żadna zmiana imienia nie pomogą ci w starciu z Laszon Hara
i pomówieniami.

Rabin Boaz Pash - Tłumaczyła Shulamit Pasierska

Zwój Tory Rabina Remu

Ostatnią micwą wspomnianą w Torze jest micwa napisania zwoju. Wszystkie autorytety uznają to za osobną micwę. Lecz bezmyślnie rosnąca liczba zwojów Tory na świecie prawdopodobnie nie jest tym, co B-g miał na myśli.

Tur (Jore Dea 270), cytując swojego ojca Rosz, orzeka iż intencją B-ga jest zwiększenie nauczania Tory, poprzez wytwarzanie zwojów Tory i innych przydatnych do nauki książek, dostępnych dla każdego Żyda.
Tak czy inaczej główną micwą jest napisanie prawdziwego zwoju Tory.

Mniej więcej miesiąc temu mój znajomy powiedział mi, że chciałby zasponsorować zwój Tory dla szulu Remu, synagogi i Beit Midrasz, gdzie Rem”u spędził całe swoje życie modląc się i studiując. Przyniosło to bardzo interesujące pytanie.

Cofnijmy się o 450 lat.

Wiadomym jest, że Remu napisał dla siebie własnoręcznie zwój Tory.
Tora rozkazuje w naszej Parszy: : “weata kitwu lachem et haszira hazot”, „Zapiszcie teraz sobie ten oto hymn. Naucz go Izraelitów, włóż im go w usta, aby pieśń ta była dla Mnie świadkiem przeciwko synom Izraela” (Dwarim 31:19). Termin „Szira” (Hymn) odnosi się do utworu, który pojawia się zaraz po Haazinu, ale związany jest też z całą Torą, z wszystkimi pięcioma księgami mojżeszowymi.

Ramba”m (Majmonides) w  Hilchot Sefer Tora (7:1) pisze, że każdy Żyd musi napisać Zwój. Jeśli płaci za to soferowi, by dokonał tego za niego – w porządku, ale jeśli spisze Zwój własnoręcznie, „to tak, jakby otrzymał Torę prosto od B-ga”.

Rem”u (Szulchan Aruch, Jore Dea 270:1) podążył za opinią Rambam’a i uznał, że najlepszą formą wypełnienia tej micwy jest spisanie Tory własnoręcznie, a jeśli nie masz takiej możliwości – powinieneś kupić jedną niekompletną i dokończyć pracę, np. kupić zwój zawierający błędy, lub niekoszerny z jakiegoś innego powodu, poprawić go i przywrócić do koszernego stanu.
Można rozsądnie spytać, że skoro jest to micwa, przykazanie z Tory, dlaczego nie jesteśmy zachęcani do tego, by każdy z nas poszedł spisać zwój Tory? Niezwykle rzadko znajdujemy jednostki, nawet w religijnych społecznościach, którzy faktycznie tak robią.
Istnieją oczywiste trudności techniczne – sztuka rękopiśmiennictwa jest dziedziną specjalistyczną, wymagającą obszernego treningu, zaś zapisanie zwoju może zabrać profesjonalnemu skrybie nawet rok, przy pełnym czasie pracy. Istnieje jednakże głębsza odpowiedź. Tradycyjnie micwa spisania zwoju Tory jest wypełniana poprzez udział w gminnym zwoju, zazwyczaj poprzez przekazanie pewnej kwoty pieniędzy wobec na rzecz zakupu zwoju – każda osoba nabywa jedną lub więcej literę.  Jest to micwa, która ze względu na sposób, w jaki jest wykonywana, podkreśla koncepcję jedności ludu żydowskiego. Poprzez uczestnictwo na poziomie zbiorowości, wypełniamy micwę zapisania zwoju Tory.          
Wiele zwojów powstałowłaśnie w tym celu – dla idei zgromadzenia i połączenia jednostek poprzez spisanie wspólnego zwoju Tory.

Jeszcze jedno. Każdy Żyd jest porównany do litery w zwoju Tory. W ten sam sposób, aby według prawa żydowskiego zwój Tory był koszerny i nadawał się do użytku, każda litera musi być poprawna, a nie popękana, wyblakła, czy brakująca; tak, jak naród żydowski, by mógł w pełni funkcjonować jako całość, każda jednostka powinna wypełniać swój potencjał. Jeżeli jednostka jest brakująca lub cierpi, wpływa to na całość.

Rem”u spisał zwój Tory własnoręcznie.
Do czasu II Wojny Światowej przechowywany był on w synagodze w specjalnej skrzyni, lub według innej wersji, w specjalnej arce, po lewej stronie Heichal (dziedzińca). Został on zniszczony w czasie Holokaustu w obozie pracy w Płaszowie, razem z innymi zwojami Tory i rytualnymi przedmiotami z Krakowa.
Zwój ten był specjalnie strzeżony z wyjątkową troską. Używano go tylko raz w roku –
w Jom Kipur. Kilka lat przed wojną zaprzestano czytania z niego ze względu na jego zły stan.
Innym problemem jest jak znaleźć kopię Tory, której możemy zaufać, iż nie zawiera błędów. Jak wiemy, nawet jeden błąd czyni zwój niekoszernym, a przez to nienadającym się do użytku.
Dlatego też Ramba”m postanowił oprzeć się na tekście Keter Aram Tzova Aarona ben Ashera.
Słowo o słynnym „Keter”. Kodeks Aleppo, „Keter Aram Tzova” to najstarszy pełny manuskrypt Biblii Hebrajskiej. Około jego jedna trzecia zaginęła w 1947 roku.
Uważa się go za najbardziej kompetentny dokument w Mesorze (przekazie), tradycji przez którą hebrajskie piśmiennictwo zachowywane było z pokolenia na pokolenie.   
W X wieku Keter został darowany gminie żydowskiej w Jerozolimie, a potem przetransportowany do Egiptu razem z żydowskimi uchodźcami. Pojawił się później w rabinackiej synagodze w Kairze, gdzie był przedmiotem konsultacji Rambama i innych uczonych i gdzie wykonano wiele kopii. Następnie przeniósł się do Syrii na czas pięciuset lat. Wtedy zaginął i ponownie pojawił się w 1958 r.
Rem”u, jako wielkie „fan” Ramba”ma zdobył krótką, limitowaną kopię Keter i spisał według niego swój swój. Kopia strzeżona była w  synagodze Rem”u, razem z samym zwojem, i kara ekskomuniki groziła temu, kto wyniósłby ją poza synagogę. Była to jedyna aszkenazyjska kopia.

Gdzie Rem”u z dalekiego Krakowa zdobył tę kopię? Była to zasługa Rabina Josefa Karo, wielkiego rywala Rem”u, który przysłał ją do niego jako prezent. Działo się to, gdy Rem”u otrzymał Szulchan Aruch, księgę bardzo podobną do tej, nad którą sam pracował. Przygnębiony Rem”u odesłał swoje Hagahot (komentarze) do Szulchan Aruch. Rabin Josef Karo docenił komentarze „młodego geniusza z Polski” i między dwoma głównymi autorytetami halachicznymi ostatnich generacji zawiązała się bogata korespondencja. W pewnym momencie Rem”u wspomniał o swojej woli własnoręcznego spisania zwoju Tory, a Rabin Josef Karo przesłał mu kopię w prezencie w ramach rekompensaty, lub według innej wersji, kupił za sto złotych dukatów kopię wykonaną specjalnie dla Rem”u. Ciekawym w tej wersji jest iż Rem”u postanowił zawrzeć w niej niektóre zmiany i poprawki. Rabbi Wajsman Chijut, który badał zwój Rem”u, w swoim artykule opublikowanym w “Hamagid” w 1858 przytacza listę 18 zmian w pisowni, jakie odnalazł w zwoju Rem”u w zestawieniu z naszym zwykłym tekstem. Większość z nich odnosiła się do wersji jemeńskiej. Niektóre z nich to aspekt Chaserot veJeterot (wokalizowany i bez wokalizacji), inne to Ptuchot uStumot (krótkie wyjaśnienie: zwój Tory dzieli narrację na dwa rodzaje podziału „parszija” – 1.  "ptuchot" (“otwarte”) – zaznaczone przez pustą przestrzeń na końcu linii, następna „parszija” rozpoczyna się na początku kolejnej linii; 2. „stumot” („zamknięte”), wskazane przez lukę na co najmniej dziewięć spacji, następna parszija może rozpocząć się w tej samej linii. Według zasad Parszija Ptucha wskazuje na zasadniczą zmianę tematu, podczas gdy Parszija Stuma na zmianę nieco subtelniejszą. Ale, jak zawsze, są wyjątki.). I najbardziej interesująca jest dwukrotna zmiana kształtu liter: w dwóch miejscach literę kof, która zazwyczaj wygląda tak:     , Rem”u umieszcza w takiej oto postaci:  . Nie trzeba wspominać, że w świetle Halachy jest to ściśle niestosowne. Halacha wymaga, by każda litera była „otoczona pergaminem”, tak, by żadna z liter nie dotykała innej, i zwłaszcza jak napisał sam Rem”u (Orach Chajim 32:4), zwój musi zostać zapisany „pismem idealnym”.

Tak czy inaczej, dylematem jest: czy zawrzeć te zmiany w zwoju Tory, który zamierzamy umieścić w Szulu Rem”u, tak, jak poczynił je sam Rem”u, czy może podążyć za tradycyjną, zwykłą wersją, przyjętą w zwyczaju we wszystkich aszkenazyjskich gminach.

Co o tym myślisz?

Cudownego Szabatu.

Rabin Boaz Pash - Tłumaczyła Shulamit Pasierska

Setne przekleństwo

Nasza parsza rozpoczyna się od słów:
”Stoicie dzisiaj wszyscy przed obliczem Haszem, Boga waszego: wasi naczelnicy pokoleń, wasi starsi, wasi zwierzchnicy i każdy Izraelita” (Dwarim 29:9)
Midrasz dodaje: "Oto, co mowi wers: >>Powaleni nieprawi - przepadli, a stoi dom sprawiedliwych<<”. (Miszlei 12:7).
Co Midrasz pragnie nam przekazać?

Rabi Awraham Naftali Hirsz Lerner (lub Yener), rabin i darszan (kaznodzieja) krakowski, napisał książki pt. Birkat Awaraham („Blogosławieństwo Abrahama”), oparte na wersie Bereszit (28:4): “Wtedy Izaak zawołał Jakuba, pobłogosławił go… Błogosławieństwo, [otrzymane przez] Abrahama…”. Zostały opublikowane w 5630 (1870) we Lwowie-Lembergu; zebral w nich swoje pisma dotyczace Halachy. Z kolei książka zatytułowana „Clota Deawraham” („Modlitwa Awrahama”), oparta jest na wypowiedzi rabina Safry w Talmudzie:  „Modlitwa Awrahama rozpoczyna sie, gdy ściany rosną ciemnością”. Oznacza to, że Awraham, który zawsze wypełniał swoje obowiązki tak wcześnie, jak to tylko możliwe, rozpoczyna modlitwę Mincha zaraz po południu - gdy ściany zaczynają rzucać cień po tym, jak slońce przekroczyło środkową linię nieba. Według Kabały, przed południem mamy do czyniena z czasem Chesed (Łaski), zaś po południu występuje czas Din (Osądu), podczas którego nasz praojciec Awraham modli się o uwolnienie spod ciężaru Dinim. Dzieło to zostało opublikowane w 5628 (1868) we Lwowie-Lembergu i gromadzi kazania i nauki moralne.

A zatem w księdze Clota Deawraham zostaje wytłumaczony midrasz:
"Rash”I mówi: >>Homiletyczne objaśnienie jest następujące: Dlaczego parsza Nicawim jest przeciwstawiona przekleństwom (z parszy Ki Tawo)? Bowiem gdy lud Izraela usłyszał owe 102 przekleństwa [wymienione w Ki Tawo poza 49 [przekleństwami] ustanowionymi w Leviticus (26:14-38)], zbladł i powiedział: Któż jest to w stanie wytrzymać? [W rezultacie] Mosze zaczął ich pocieszać, co następuje:
"Oto stoicie dziś... skłoniliście Wszechobecnego do gniewu wiele razy, a jeszcze nie uczynił dla was końca. Zaiste, wciąż istniejecie przed nim [stojąc... przed B-giem]<<".

Dlaczego Rash”I używa zwrotu
? "dziewiećdziesiat osiem”, a nie pisze po prostu “sto-mniej-o-dwa”

Poprzedni rabini tlumaczą, że właściwie przekleństw bylo sto, lecz dwa z nich ukryte, a lud Izraela bardziej lękał sie tych dwóch:  – “Także wszystkie choroby i plagi, nie zapisane w księdze tego Prawa, ześle Pan na ciebie, aż cię wytępi” (Dwarim 28:61). Intencją ukrytego przekleństwa jest powiedzieć o "śmierci cadyków” (sprawiedliwych, niewinnych), co jest tak złe, jak zły jest brak sprawiedliwości i nieistnienie różnicy między winnym a niewinnym!

I tak stał tam cały lud Izraela i pytał: "Któż jest to w stanie znieść?” - karanie sprawiedliwego za grzechy zloczyńcy.  W rezultacie Mosze zapragnąl ich pocieszyć i powiedział im: Nawet jeśli sprowokowaliście Wszechobecnego do gniewu, zaiste nadal istniejecie przed nim. B-g bowiem bezpośrednio karze zloczynców, zaś sprawiedliwych pozostawia w pokoju. Z tego powodu Midrasz przywołuje wers Miszlei - „Powaleni nieprawi - przepadli, a stoi dom sprawiedliwych”. Wyraża to ideę B-skiej sprawiedliwości.

Nieprzypadkowo nasza parsza występuje przed Rosz Haszana (Nowym Rokiem). Tora mowi: “Atem nicawim hajom…”, “Stoicie dziś...”. Co zatem oznacza w Torze "dziś"? Każdego dnia? Kiedykolwiek? Nasi Rabini wyjaśniają: Tora mowi o Rosz Haszana, kiedy to stajemy przed B-giem, by zostać osądzonymi . Czy potrafisz wyobrazić sobie, jak wygląda osoba poddana osądowi? Gdy sędzia ogłasza człowieka winnym, oskarżony siedzi na swoim miejscu zgarbiony, ze spuszczonym wzrokiem i  pochyloną głową. Kiedy jednak sędzia oznajmia: "Niewinny", pozwany wstaje, podnosi glowę wysoko, jego twarz promienieje radoscią.

Tora mowi: “Stoicie dziś...”. W Rosz Haszana, kiedy wszyscy przechodzimy osąd przed B-giem, jesteśmy pobłogoslawieni, by stać prosto, gdy nasz wyrok jest ogłaszany.

Tora kontynuuje: "Kulchem" - "wszyscy sposród was razem". Gdy Ha-szem widzi wspolnotę Żydow, jest niczym ojciec, który widzi wszystkie swoje dzieci bawiace się razem radośnie. Nic nie uszczęsliwiłoby go bardziej.

I nie ma wówczas różnicy między winnym a niewinnym, jesli jesteśmy razem, a Ha-szem widzac nas pojednanych w Ahavat Israel, błogosławi nam Ketiwa Wachatima Towa dla dobrego i słodkiego roku.  

***
Jeszcze jedno - mimo, iż ten Szabat to Szabat Mewarchim (w którym odmawiamy specjalne blogoslawieństwo, by nadchodzący miesiąc przyniósl nam dobre i szczęśliwe życie), pomijamy to błogosławieństwo. Haszem sam błogosławi nie tylko miesiąc Tiszrei, ale cały nadchodzący rok. 

Rabin Boaz Pash - Tłumaczyła Shulamit Pasierska

17/09/2008

“Człowiek-król”

„Przeklęty każdy, kto wykona posąg rzeźbiony lub z lanego metalu - rzecz obrzydliwą dla Haszem, robotę rąk rzemieślnika - i postawi w miejscu ukrytym. A w odpowiedzi cały lud powie: Amen” (Dwarim 27:15)

Jest to jedno z dwunastu ostrzeżeń, względem których Haszem nakazał przestrzec naród Izraela tuż przed wejsciem do Ziemi Izraela. Pierwszym nakazanym miejscem postoju było Szchem- gdzie kapłani i lewici mieli przedstawić ludowi Izraela B-że błogosławieństwo w przypadku dochowania praw Tory i B-że przekleństwo w przypadku ich złamania. Sześć plemion zostało skierowanych na Górę Grizin na południe od Szchem by otrzymać błogosławieństwo, a pozostałym sześciu zostało nakazane wejście na Górę Eval na południu od w celu otrzymania przekleństwa.

Przy okazji: błogosławieństwo i przekleństwo jest zauważalne na podstawie wyglądu samych gór- Góra Grizin- góra błogosławieństwa – jest zazieleniona, zaś Góra Eval – góra przekleństwa, jest poszarzała i jałowa.

Żydzi byli zawsze świadomi konieczności unikania wizerunków, nawet jeśli pozbawione są charakteru bałwochwalstwa, zwłaszcza w tak świętych miejscach jak wnętrze synagogi.
Jedna z krakowskich legend zawiera taką oto historię:
Po przejęciu tronu przez Franciszka Józefa jako cesarza Austrii i króla Węgier w 5608 r. (1848) przybyła do niego delegacja zarządu gminy przynosząc błogosławieństwo od żydowskich poddanych. Cesarz, który popierał Żydów, i za którego rządów kwitły gminy żydowskie, przyjął delegację bardzo uprzejmie i w ramach gestu wdzięczności podarował im swój własny, naturalnej wielkości portret. Wysłannicy, prawdopodobnie niezbyt dobrze zaznajomieni z prawem żydowskim i będący pod wrażeniem gestu, obiecali cesarzowi powiesić portret w najważniejszym miejscu gminy, w głównej części  najważniejszej synagogi, Starej Synagogi w Krakowie. Wracając do domu musieli oni poradzić sobie z dylematem: z jednej strony obiecali cesarzowi powiesić portret w synagodze, a z drugiej strony jest to stanowczo zabronione ze względu na zakaz: “Nie bęędziesz czynił żadnej rzeźby ani żadnego obrazu…”, tym bardziej w synagodze, zwłaszcza w przypadku wizerunku twarzy (twarz może budować w ignorantach skojarzenie, że modlitwa skierowana jest do osoby z obrazu – ostrzega Maharam z Rotenbergu).
Sytuację rozwiązano w bardzo galicyjski sposób – powieszono obraz w honorowym miejscu synagogi, lecz skierowany twarzą do ściany, tak, by wizerunek nie był widoczny.
Wszystko wygląda dobrze, mijają lata, obraz został pokryty kurzem i nikt już o nim nie pamięta.

Pewnego pięknego dnia cesarz postanowił odwiedzić Kraków. Został wyśmienicie przyjęty przez gminę i zaproszony do Starej Synagogi. Wszyscy zapomnieli już o odwróconym obrazie, poza samym Franciszkiem Józefem. Cesarz rozgląda się za nim po synagodze, a gdy nie może go znalezc, pyta ludzi, którzy pokazują mu obraz – o dziwo -  odwrócony do ściany.
Zdumiony tym, co zobaczył, zwraca się po wyjaśnienie ku swoim towarzyszom pytającym wzrokiem. Rabin (Szimon Sofer? Hurowic? Lando? Kto wie?) spieszy, by rozwiązać poplątaną sytuację, podając przykład sposród żydowskich obyczajów.

Każdego zwykłego dnia - wyjasnia Rabin – każdy Żyd ma obowiązek zakładać Tefilin na głowę i ramię, jak napisane jest w Torze: “Przywiążesz je do twojej ręki jako znak. Niech one ci będą ozdobą przed oczami“, ale w dzien Szabatu nie ma potrzeby go zakładać, gdyż Tefilin to Ot, znak przymierza między B-giem a Izraelem, każdego zwykłego dnia potrzebujemy tego znaku, jednak  w dzien Szabatu, gdy Szabat sam w sobie jest „Ot”, dowodem prawdziwego B-skiego istnienia, nie potrzebujemy już  Ot   związanego z Tefilin.

Tak samo jest z portretem Waszej Wysokosci. Zazwyczaj potrzebujemy przypomnienia o twojej władzy nad nami i twojej łaski wobec nas, lecz dzisiaj, kiedy Jego Ekscelencja we własnej osobie jest tutaj, nie potrzebujemy juz portretu, więc odwracamy go - Rabin konczy wyjaśnienie z uśmiechem.

(Ok. Istnieją inne wersje tej historii. Może nie był to Franciszek Józef, lecz Kazimierz Wielki, który podarował  Żydom budynek Starej Synagogi, a rabin to ktoś ze starszego pokolenia, ale tak czy inaczej jest to miła historia).

 A Gitn Szabes

“Na dwa sposoby”

Megale Amukot i zuchwały mąż

Jeśli mężczyzna poślubi kobietę i zostanie jej mężem, lecz nie będzie jej darzył życzliwością... napisze jej list rozwodowy, wręczy go jej, potem odeśle ją od siebie. Jeśli ona wyszedłszy z jego domu, pójdzie i zostanie żoną innego, a ten drugi... mąż, który ją poślubił, umrze...” (Dwarim 24:1-3)

Pewnego razu do Megale Amukot (Rabin Natan Neta Szapira, krakowski Rabin, jeden z najważniejszych kabalistów) przyszła kobieta i zaczęła skarżyć się na swojego męża, który opuścił dom i zaczął żyć samemu, nie troszcząc się nią. Płakała i lamentowała nad nieszczęśliwym życiem. Rabin Natan Neta uspokoił ją i nakazał, by zawołano męża. Próbuje przekonać go do powrotu do domu i żony, by przywrócił Szalom Bait (małżeńskie pojednanie). Mąż odmawia jednak jakiejkolwiek próby odbudowania pokoju między nimi. Widząc, że nie jest w stanie zmienić decyzji męża, Rabin poprosił go o nadanie żonie Getu (rozwodu) i uwolnienie jej, by mogła poślubić kogoś innego. Mąż zgadza się, ale stawia warunek w postaci zapłaty olbrzymiej sumy pieniędzy.

Kobieta zaczyna płakać na nowo: „Skąd wezmę te wszystkie pieniądze? Jestem biedna, bez grosza przy duszy.” Jednakże mąż nalega: nie ma zapłaty, nie będzie rozwodu.

Rabin rozgniewał się bardzo, widząc tę niesprawiedliwą sytuację. Powiedział do męża: „Chcę nauczyć cię pewnej Miszny”. Wstaje, podchodzi do regału i wyjmuje jedną z ksiąg Talmudu, Gemara, traktat Kiduszin (Małżeństwo), otwiera na pierwszej stronie i pokazuje mężowi pierwszą Misznę.

 “HaIsza Niknet…” – „Kobieta zostaje nabyta [przez mężczyznę, by zostać jego żoną] na [jeden z] trzech sposobów, a nabywa samą siebie [odzyskuje niezależność i wolno jej poślubić innego mężczyznę] na dwa sposoby. Zostaje nabyta poprzez pieniądze [mężczyzna wręcza jej pieniądze w obecności dwóch świadków mówiąc: „Oto jesteś mi przyrzeczona”; lub poprzez dokument, w którym mężczyzna pisze: „Oto jesteś mi przyrzeczona” i który wręcza jej następnie w obecności świadków, lub poprzez relacje małżeńskie [para przy świadkach oddaliła się w odosobnione miejsce].

Rabin kontynuuje nauczanie Miszny: „Kobieta nabywa samą siebie poprzez list rozwodowy [=Get] i poprzez śmierć jej męża...”

Wówczas Rabin podsumowuje: „Twoja żona będzie wolną od ciebie. Musisz wybrać metodę; albo zastosujesz pierwszy sposób wspomniany w Misznie i wręczysz jej Get, albo zatroszczę się, by uwolniła się od ciebie drugim sposobem.”

Przerażony mąż zrezygnował z postawionego przez siebie warunku i natychmiast dał jej rozwód.  

 

Rabin Boaz Pash - Tłumaczyła Shulamit Pasierska

10/09/2008

 

Helena Dolata, studentka V roku socjologii na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu,

30 czerwca 2008 roku obroniła pracę magisterską pod tytułem:"Tożsamość poznańskich Żydów". Praca magisterska pisana była w Zakładzie Socjologii Kultury pod kierunkiem prof. dr hab. Mariana Golki. Panna Helenka jest częstym i mile widzianym gościem w naszej gminie.