|
13.03.2009. |
|
Szmul Rozensztajn prowadził swój "Notatnik" od 20 lutego 1941 do 7 kwietnia 1942 roku. Jako bliski współpracownik Przełożonego Starszeństwa Żydów w Łodzi Chaima Rumkowskiego opisywał w nim dzień powszedni swojego przełożonego, jego prace, obowiązki oraz spotkania. Przytaczał również mowy wygłaszane przez Rumkowskiego do mieszkańców getta. Tekst Notatnika pozbawiony jest właściwie osobistych komentarzy autora. Narracyjne „ja” pojawia się w nim ledwo kilka razy i tylko w kontekście uwag uściślających, takich jak...
|
|
Czytaj całość
|
|
|
13.03.2009. |
|
"Keszer Tefilin", Węzeł Tefilin
"A gdy cofnę rękę, ujrzysz Mnie z tyłu, lecz oblicza mojego tobie nie ukażę: (Wj 33:23), mówi Haszem do Moszego po tym, jak odniósł on sukces w anulowaniu dekretu zniszczenia żydowskiego narodu za oddawanie czci Złotemu Cielcowi i zdecydował się skorzystać z tego unikalnego momentu B-żej łaski. "Proszę pozwól mi mieć wizję Twojej Chwały", poprosił.
B-g wyjaśnił, że ludzkie istoty nie mogą mieć wizji Jego Obecności i pozostać żywymi. Jakkolwiek zgodził się umieścić Moszego w górskiej szczelinie, chroniąc proroka Swoją mocą, podczas gdy On "przeszedł obok".
B-g oczywiście nie ma ciała. Co terminy "tył" i "twarz" oznaczają w tym kontekście?
Talmud zdaje się tylko dodawać do tego zamieszania. Rabbi Szimon Hasida wyjaśnia, że B-g pokazał Moszemu węzeł (keszer) Swego tefillin. (Człowiek ubiera tefilin, zawierający wersety o B-żej jedności i opatrzności, ponad czołem. Jest to utrzymane w miejscu za pomocą skórzanego paska zawiązanego w węzeł z tyłu głowy.)
Co Rabbi Szimon miał na myśli przez "tefilin B-ga"? Nie zamierzamy wyjaśniać tego w tym miejscu. Co jest jednak specjalnego w węźle, że B-g odsłonił ten aspekt Swego tefilin Moszemu?
Musimy rozróżnić pomiędzy dwoma typami wiedzy. Pierwszy to wiedza, która odzwierciedla dokładną pełnię prawdziwej natury danego obiektu. Drugi to wiedza, która jest ograniczona przez zdolności - intelektualne lub percepcyjne - kogoś badającego. Jeśli dotyczy ona fizycznych obiektów, może nie być żadnej różnicy pomiędzy nimi dwoma. Ale kiedy dotyczy ona abstrakcyjnych konceptów, szczególnie odnośnie do natury B-ga, różnica będzie wielka.
Tora jest oparta na drugim typie wiedzy - spostrzeganiu rzeczywistości B-ga zgodnie z ograniczeniami naszego zrozumienia. Pierwszy poziom nie jest w ogóle formą zrozumienia; jak B-g powiedział Moszemu, "człowiek nie może mieć wizji Mnie i pozostać żywym".
Tefilin, zawierający wersety o B-żej jedności i naturze, wyraża prawdziwe zrozumienie B-żej rzeczywistości. Ta abstrakcyjna prawda jest poza ludzkim zrozumieniem. Jak możemy odnieść się do tej prawdy? Co łączy ją z nami? Co sprowadza ją na dół do poziomu naszych intelektualnych możliwości, umożliwiając tej wiedzy oświecenie i wpływ na nas? To jest węzeł, wiązanie tefillin. Ten węzeł reprezentuje poziom zrozumienia ograniczonego do możliwości tego, kto medytuje.
Teraz możemy zrozumieć metaforę B-żej twarzy i tyłu. Każda koresponduje do dwóch poziomów wiedzy.
Prawdziwa rzeczywistość B-żej egzystencji - B-ża twarz.
Rzeczywistość zgodna z naszym ograniczonym zrozumieniem - B-ży tył.
Rabin Boaz Pasz
Emisariusz "Szawei Jisrael"
tłum. Magda Rut Żylska
|
|
|
10.03.2009. |
|
 Na zaproszenie Przewodniczącego Gminy Żydowskiej w Potsdamie/Niemcy,Pana Michaiła, grupa członków naszej Gminy udała się z wizytą za Odrę.
Zostaliśmy bardzo serdecznie przyjęci przez przedstawicieli tamtejszego społeczeństwa i po zakwaterowaniu się w przygotowanych dla nas pokojach w hotelu i krótkim odpoczynku, udaliśmy sie do placówki Komendy Głównej Policji w Potsdamie, której to szefostwo udzieliło swoich pomieszczeń na organizowany bal purimowy.
|
|
Czytaj całość
|
|
|
07.03.2009. |
|
06.03.2009
Pierwszy werset w naszej Parszy: "Weata Tecawe et Bnei Israel…" , "Ty rozkażesz Izraelitom…". Fenomen – Mosze Rabejnu w ogóle nie jest wspomniany! Począwszy od Parszy Szmot, kiedy Mosze Rabejnu rodzi się, jego imię pojawia się w każdej Parszy, z wyjątkiem Tecawe (w Nicawim nie ma potrzeby, by jego imię pojawiło się, ponieważ żadne przykazanie dane Mojżeszowi przez B-ga nie jest wspomniane). Jednak w naszej Parszy mowa jest o wielu przykazaniach! Zwłaszcza, że początek Parszy odnosi się bezpośrednio do Mosze - „WeAta...”, „i Ty...”.
Jedno Wort („wort”- w jidysz, odnosi się do krótkiej Dwar Tora) Rabina Yehoszuy Heshela z Kruke, z jego książki Chanukat HaTora:
Gemara (w makot 11a) uczy nas:
„przekleństwo mędrców, mimo że wypowiedziane bez przyczyny, ma swoje konsekwencje”.
Gemara wyjaśnia skąd posiadamy takie przekonanie:
“Jak zostało to rozpowszechnione? Z powodu losu Ahitopela; ponieważ kiedy Dawid odkopywał fundamenty Świątyni, Głębia morza wezbrała i zagroziła zalaniem świata. Dawid zapytał wtedy „Jakie jest prawo dotyczące zapisania Boskiego Imienia na skorupie i wrzucenie jej do Głębi w celu przypisania do danego regionu? Nikt nie odpowiedział, Dawid odparł więc:” Ktokolwiek wie cokolwiek na ten temat i nie chce powiedzieć, powinien zostać uduszony!” (Jako sposób odpłaty za milczenie w sytuacji, kiedy fale wody zagroziły światu). W wyniku powyższego, Ahitofel wyciągnął w swym umyśle wnioski i powiedział: W przypadku odbudowy harmonii pomiędzy mężem i żoną Tora mówi: „Niech Moje Imię, uroczyście zapisane [w zwoju] zostanie wymazane wodą”, czy można zrobić tak, dla bezpieczeństwa tego świata? Tak, jest to dozwolone!- wyjaśnił Ahitopel. Boskie Imię zostało więc wyryte w skorupie i wrzucone do Głębi. Osiadło i zamieszkało w swoim regionie. Niemniej jednak zanotowano później: " Ahitofel widząc, że jego rada nie została spełniona, osiodłał swojego osła i wrócił do domu, do swego miasta. Wydawszy zarządzenia odnoszące się do swego domu, powiesił się i umarł" (Księga Samuela 17:23)"
Jedną z przyczyn, jest to, że Mojżesz błagał Haszem, by B-g przebaczył Bnei Israel po grzechu złotego cielca. "I poszedł Mojżesz do Haszem, i powiedział: Oto niestety lud ten dopuścił się wielkiego grzechu, gdyż uczynił sobie boga ze złota. Przebacz jednak im ten grzech! A jeśli nie, to wymaż mię natychmiast z Twej księgi, którą napisałeś". (Szmot 32:32). Haszem wymazał więc jego imię z jednej Parszy, jak powiedziała Gemara wspomniana powyżej, na temat przekleństwa mającego swe konsewencje, nawet jeśli wypowiedzianego bez prawdziwej przyczyny. Przekleństwo dotknęło więc także Mojżesza. Haszem przebaczył w końcu ludowi Izraela grzech cielca, jednak imię Mosze zostało wymazane z Parszy, i zostało powiedziane “WeAta”, w drugiej osobie”.
Rabin Jehoszua Heshel z Krakowa cytował również Jalkut (kolekcja Midraszy), gdzie napisane jest, że po tym jak Haszem zaoferował Mojżeszowi, że zamiast samego Haszem anioł Michael odprowadzi naród Izraela, jak jest powiedziane: " Idź teraz i prowadź ten lud, gdzie ci rozkazałem, a mój anioł pójdzie przed tobą…". Jednak Mojżesz odrzucił tą propozycję i naciskał na to, by sam Haszem kontynuował podróż ze swoim ludem.
Gemara w Brachot (32b) opisuje poświęcenie Mosze dla Bnei Israel: „Samuel pisze: Nauczyć się możemy, że on zaryzykował swe życie dla nich, jak powiedziane jest, „A jeśli nie, wymaż mnie, błagam Cię, z Twojej księgi, którą Napisałeś”.
Z tego właśnie powodu, przez całą resztę życia Mojżesza, do momentu, w którym Israel przekroczył granice Erec Izrael, Haszem był z ludem tylko raz, wtedy kiedy Jehoszua przejął władzę. Anioł Michael przybył wtedy by być z ludźmi, jak powiedziane jest w Księdze Yehoszuy (Jozuego, 5:13-14): "Gdy Jozue przebywał blisko Jerycha, podniósł oczy i ujrzał przed sobą męża z mieczem dobytym w ręku. Jozue podszedł do niego i rzekł: Czy jesteś po naszej stronie, czy też po stronie naszych wrogów? A on odpowiedział: Nie, gdyż jestem wodzem zastępów Pańskich i właśnie przybyłem. Wtedy Jozue upadł twarzą na ziemię, oddał mu pokłon…". A wodzem tym był Anioł Michael.
Rabin Jehoszua Heszel dodaje, że liczba Psukim w naszej Parszy to 101, podobnie jak Gematria imienia Michael (Mem 40+Jud 10+Chaf 20+Alef 1+Lamed 30=101). Imię Mosze wymazane jest z Parszy Tecawe i z tego powodu imię Michael, anioła pojawia się.
Najprzyjemniejszego Szabatu.
Rabin Boaz Pash
Tłumaczenia: Daniela Malec
Dziękujemy organizacji Shavei Israel za udosteponienie tekstu
|
|
|
06.03.2009. |
|
Parsza Tecawe
(Szemot/WyjPcia 27:20 - 30:10)
Większość czytelników uważa za przesadne nagromadzenie szczegółów w tej parszy: precyzyjne wyliczenie rodzajów szat, jakie mogą nosić kapłani oraz kamieni szlachetnych, które miały się znaleźć na napierśniku najwyższego kapłana. Dlaczego w Torze znajdują się takie dziwaczne szczegóły?
Rabin Saul Berman zasugerował, że dokładność zawartych w Torze przepisów miała służyć jako zabezpieczenie przed zepsuciem. Gdyby szczegóły szat kapłana nie były opisane tak dokładnie w publicznie znanym tekście, kapłani w kolejnych pokoleniach mogliby żądać, Żydzi odziewali ich jeszcze wspanialej, jeszcze bardziej bogato. Dzięki zawarciu dokładnych instrukcji w Torze, lud wiedział dokładnie, jakie ma obowiązki wobec swoich kapłanów.
Joseph Telushkin
tłum. BK
Haftara Tecawe
(Jechezkel/Ezekiel 43:10-27)
Prorok Ezekiel zapowiedział zniszczenie Świątyni i powrót ludu żydowskiego do swojej ziemi. Odmalował również odbudowę Świątyni, której piękno i świętość będą wspanialsze niż kiedykolwiek wcześniej.
Dlaczego nadzieja na Świątynię dominuje w wyobraźni żydowskiej? Dlaczego Żydzi modlą się o jej odbudowę dzień w dzień przez setki lat? Dlaczego, nawet teraz, ludzie studiują architekturę budynku i prawa dotyczące składania ofiar?
Świątynia jest mikrokosmosem świata, który buduje judaizm. Ten budynek był poświęcony życiu. Wewnątrz nie można było walczyć. Śmierć, zwłoki, a nawet osoba, która dotykała zmarłego, nie miały wstępu do środka (Bamidbar/Liczb 19). Żaden głód ani nędza nie mogły dotknąć tego budynku. Bogatsi byli zobowiązani do tego, by zapraszać wdowy, sieroty, przybyszów i lewitów na swoje święta i celebracje (Dewarim/Powtórzonego Prawa 16:14ff).
Świątynia była miejscem moralnej czystości. Każdy, kto wchodził do środka, był pytany: "Kto powinien wstąpić na świętą górę Pana? Kto powinien być dopuszczony na święty obszar przed oblicze Boga?" (Psalm 24:3). Wchodzący powinien odpowiedzieć: "Ten, który ma czyste ręce i czyste serce, który nie przysięgał fałszywie ani nie dawał fałszywego świadectwa" (ibid.). Przed udzieleniem odpowiedzi osoba powinna naprawić wszystko, co stoi w sprzeczności z tymi słowami lub stanąć na wprost oczyszczającego ognia boskiej sprawiedliwości - aby móc znaleźć się na najświętszym miejscu na ziemi, w obecności Boga.
Oczywiście, Żydzi nie zawsze dorastali do tych oczekiwań. A Świątynia wciąż przypominała o modelu lepszego świata, o miejscu, w którym każdy staje się lepszy i wznosi się coraz wyżej dzięki obecności Boga. Niezależnie od tego, jak dalece zaszła w "kompromisach" etycznych osoba w dotychczasowym życiu, powinna powrócić do Świątyni po moralną odmowę, aby ujrzeć świat, jakim powinien i może być - świat sprawiedliwości i pokoju. Lata i wieki opresji i prześladowań spadły na Żydów, lecz sen o odrodzeniu i zbudowaniu wspólnoty na nowo nie zniknął.
Tak długo, jak ludzi potrafią marzyć o lepszym świecie, nie pogodzą się z niesprawiedliwością w świecie istniejącym. Tak długo, jak ludzie potrafią sobie wyobrazić wyzwolenie od kłamstw i małostkowości, będą starali się dotrzeć do swej lepszej cząstki. Świątynia jest teraz i w przyszłości tym miejscem, gdzie każda osoba, wszyscy ludzie i cały świat mogą się odrodzić.
Irving Greenberg
tłum. DM
|
| |
|
|
25.02.2009. |
|
Według judaizmu człowiek jest istotą o atrybutach jednocześnie boskich i zwierzęcych ("I powiedział Bóg: Uczyńmy człowieka, według Naszej istoty, Naszego umysłu" - Ks. Rodzaju 1:26). Posiada on umiejętność rozróżniania dobra i zła, ma potencjał duchowy, ma wolną wolę, ale jednocześnie ma ciało, odczuwa ból, podlega instynktom i jest śmiertelny. Zawieszony pomiędzy światem fizycznym i duchowym, człowiek może albo zbliżać się do Boga rozwijając w sobie sferę duchową, albo może żyć podobnie jak zwierzę.
|
|
Czytaj całość
|
|
|
25.02.2009. |
|
Aby zrozumieć podstawową koncepcję kaszrutu - regulacji dotyczących spożywania jedzenia koszernego - trzeba, przynajmniej z grubsza, uwzględnić szerszą i bardziej fundamentalną kwiestię. Mianowicie pytanie o celowość w życiu. Jeśli założymy, że życie istotnie ma cel, powstaje pytanie, jakie obszary ludzkiego życia ten cel ogarnia.
Żydowska myśl nie dąży do ustanowienia twardych podziałów pomiędzy sacrum i profanum (świętością i powszedniością), pomiędzy światem naturalnym, który znamy i doświadczamy poprzez nasze zmysły, a "innym" światem - tym, który jest poza naszymi zmysłami i ostatecznie poza naszą zdolnością poznania.
Judaizm narzuca Żydowi zobowiązanie do uświęcania swojej egzystencji w taki sposób, by to, co powszednie, samo z siebie stawało się świętym.
|
|
Czytaj całość
|
|
|
25.02.2009. |
|
Purim jest świętem, którego podstawowym motywem wydaje się być ukrywanie, zatajanie. Na wielu poziomach. Rozpoczynając od imienia bohaterki wydarzeń: Estery. Jej prawdziwe imię to Hadassa. Estera jest imieniem ukrywającym jej pochodzenie: rdzeń "str" w jej imieniu oznacza w hebrajskim "ukryta/ukryty". W Dewarim (31:18) Bóg mówi: "Ukryję całkiem (hastir astir) moją twarz". Rabini interpretujący Zwój Estery odczytywali ukryty sens imienia Estery, jako sugestię, że Bóg działał tu z ukrycia. Poza tym Estera jest naprawdę ukryta: tylko Mordechaj wie, kim ona jest. Nie wie tego oczywiście ani Haman, ani król Achaszwerosz. W Księdze Estery (2:20) czytamy: "Ein Ester magedet moledeta" ("Estera nie ujawniła swojego pochodzenia"). I - tak jak jej narodowość i religia - nic z tego, co się ostatecznie wydarzy, nie jest ujawnione do ostatniego momentu.
|
|
Czytaj całość
|
|
|
25.02.2009. |
|
Święto Purim przez wielu kojarzone jest, niestety, jako to, "w które się trzeba upić". W wielu wyobrażeniach przypomina ono chyba bardziej jakieś starożytne bachanalia, z dużą ilością alkoholu i nieograniczonej zabawy... Myślę, że warto wobec tego przyjrzeć się micwie ad dlo jada.
Źródło: w Talmudzie (Megila 7b) spotykamy się z nauką Rawy: "Jest obowiązkiem, aby pić w Purim ad dlo jada - aż nie będzie się znało [różnicy] między arur Haman (przeklęty Haman) i boruch Mordechaj (błogosławiony Mordechaj)". To bardzo znane stwierdzenie jest bardzo dokładnie rozpatrywane przez rabinów - czy jest to bowiem nakaz halachy? Skąd Rawa wywodzi ten nakaz? Jak należy interpretować jego słowa?
|
|
Czytaj całość
|
|
|
25.02.2009. |
|
Przy okazji Purim można się spotkać z jeszcze inną micwą, znaną jako ofiarowanie pół szekla. Jest to bardziej micwa pesachowa, gdyż technicznie to wtedy był obowiązek jej wypełnienia, ale zwyczajem jest, aby "pośpieszyć" się z jej wykonaniem i zrobić to do Purim
|
|
Czytaj całość
|
|
|
25.02.2009. |
|
W święto Purim Żyd ma obowiązek wypełnić cztery micwy:
1. Dwukrotne wysłuchanie Megilat Ester - Księgi Estery - odczytanej po hebrajsku z koszernego zwoju, raz wieczorem, a drugi raz za dnia. Przykazanie to obowiązuje tak samo mężczyzn, jak i kobiety - mimo że jest to przykazanie określone czasem, z których zazwyczaj kobiety są zwolnione. Jednak zagrożenie śmiercią było takie same dla wszystkich - stąd także kobiety mają obowiązek wysłuchać historii z Księgi Estery.
|
|
Czytaj całość
|
|
|
25.02.2009. |
|
Na podstawie "Szaarei Halacha" rabina Zeewa Greenwalda
Taanit Ester - Post Estery
1. W czasach Mordechaja i Estery, 13 dnia miesiąca Adar, wszyscy Żydzi zebrali się w celu wspólnej obrony przed wrogami. Pościli i modlili się o ocalenie ich od zagłady. Aby upamiętnić to wydarzenie także my pościmy każdego 13 dnia Adar. Post ten nazywamy Taanit Ester - postem Estery.
2. Prawa dotyczące postu Estery są podobne do praw obowiązujących w inne dni postne. Obowiązuje zakaz jedzenia i picia od wschodu słońca do zapadnięcia zmroku, odmawia się selichot, odczytuje specjalny fragment Tory, a do modlitwy Szmone Esre dodaje Aneinu.
3. W czasach gdy istniała Świątynia, każdy żydowski mężczyzna zobowiązany był darować pół szekla na zakup ofiar dla Świątyni. W miesiącu Adar publicznie przypominano o tym obowiązku, tak aby nikt nie zapomniał darować pół szekla. W dzisiejszych czasach upamiętniamy ta micwe dając pieniądze biednym.
Zwyczajowo daje się wtedy na cedake trzy monety pięćdziesięciu groszowe (po pół złotówki -- w USA 3x po pół dolara, w Izraelu 3x po pół szekla itd.) Pieniądze te należy rozdać w dniu Taanit Ester przed mnichą (nabożeństwem popołudniowym) lub w noc Purim przed czytaniem Megili.
|
|
Czytaj całość
|
|
|
25.02.2009. |
|
Baruch Ciesielski
Czy Purim to tylko żydowski karnawał, "tłusty czwartek", dzień zabawy, maskarady i wypicia trochę więcej alkoholu? Na pewno nie. Historia Purim jest zawinięta w przebranie i ukryta za maską.
Purim to święto w ukryciu. Trzeba zajrzeć za zasłonę, aby dojrzeć jego duchowy wymiar. Przebrania i maski są pomyślane tak, by podkreślić ukrycie zasadniczych treści.
|
|
Czytaj całość
|
|
|
25.02.2009. |
|
Los na loterii?
Rabin Icchak Rapoport
Purim jest jednym z najdziwniejszych i jednocześnie najważniejszych świąt obchodzonych w ciągu żydowskiego roku obrzędowego. Jego niezwykłość polega na przykład na fakcie, że jest to jedyne żydowskie święto noszące nie-żydowską nazwę! Słowo Purim pochodzi z języka akadyjskiego (którym posługiwano się w starożytnej Babilonii, podbitej przez Persów) i oznacza "losy [na loterii]". Z jakiego powodu?
|
|
Czytaj całość
|
|
|
23.02.2009. |
Życie przecięte. Opowieści pokolenia marca
Autor: Joanna Wiszniewicz
Wydawnictwo: Czarne , Marzec 2008
"Życie przecięte. Opowieści pokolenia Marca" - to niezwykły dokument, który pokazuje losy pierwszej powojennej generacji polskich Żydów, skomplikowane i niejednoznaczne kulturowo drogi rozwoju ich tożsamości oraz historyczne uwikłania. Oparty jest na rozmowach wybranych ze zgromadzonego przez Autorkę obszernego zbioru...
|
|
Czytaj całość
|
|
|
23.02.2009. |
|
W Poznaniu istniało kilka cmentarzy ludności wyznania mojżeszowego. Pierwszy z nich powstał w pierwszej połowie XV wieku w miejscu zwanym Złotą Górą, w pobliżu obecnego kościoła ojców Jezuitów. Kolejny cmentarz założono na Muszej Górze, w okolicach Placu Wolności, w obrębie pl. Cyryla Ratajskiego, 3 Maja i ul. Nowowiejskiego. Majer Bałaban w wydanej w 1929 roku książce "Zabytki historyczne Żydów w Polsce" tak pisał o nekropolii przy pl. Wolności:
|
|
Czytaj całość
|
|
|
22.02.2009. |
|
 Autor: Ludwik Ratajczak
02.09.2008.
/żródło:Portal "Nasza Wielkopolska"/
www.nasza-wielkopolska.eu
Przypominamy Erice Steinbach
Pod koniec sierpnia 1939 roku jeszcze były wakacje. Mieszkaliśmy w domu narożnikowym przy ul. Wały Królowej Jadwigi i Półwiejskiej. Mieszkanie było na czwartym pietrze, miało pięć pokoi, w tym jeden dla służącej. Z okna na zachód był widoczny Fort Grollman, a na południe Stadion Miejski.
|
|
Czytaj całość
|
|
|
20.02.2009. |
Autor: Yehuda Nir
Tytuł oryginału: The lost childhood
Wydawnictwo: Nowy Świat , Listopad 2005
Tłumaczenie: Jacek Mazur
Utracone dzieciństwo , napisane w języku angielskim i wydane po raz pierwszy w Stanach Zjednoczonych w 1989 r., ukazało się wkrótce w trzech kolejnych wydaniach. Książka w krótkim czasie została przetłumaczona na sześć języków,...
|
|
Czytaj całość
|
|
|
20.02.2009. |
autor: Elie Wiesel
Tytuł oryginału:La nuit
Wydawnictwo Literackie , Luty 2007
Luty 2007 - Jedna z najgłośniejszych książek o Holokauście, ciągle utrzymująca się szczytach zachodnich list bestsellerów. Wspomnienia pisarza, dziennikarza i działacza żydowskiego Elie Wesela, który jako 15 latek został z rodziną wywieziony w 1944 r. do Birkenau. Po selekcji na rampie i kwarantannie...
|
|
Czytaj całość
|
|
|
.jpg "ambas1 (2).jpg")
Kliknij obrazek
ZWIEDZANIE 