Mojżesz opuszcza lud Izraela. W istocie cała Księga Dwarim to jego pożegnalna mowa. W szczególności pod koniec księgi widoczne jest, że zbliża się chwila pożegnania narodu ze swym wielkim przywódcą. Przywódcą, który jest również jego ojcem. Przywódca, który zabrał ze sobą grupę niewolników, pozbawionych kultury, religii, ludzi pozbawionych własnej twarzy – i uczynił z nich prawdziwy naród. I przewodził im on nieprzerwanie przez okres czterdziestu lat, długi okres wzlotów i upadków, wielu trudności.

Nie jest więc żadnym zaskoczeniem, iż dla ludu, który postrzegał Mojżesza w taki właśnie sposób przez całe jego życie, pożegnanie z przywódcą narodu było tak trudne. Zadawali sobie oni pytanie: co będzie dalej? Kto będzie nas dalej prowadzić?

Nie zapominajmy, że lud ten nie posiadał własnej tradycji, zwyczajów, był to lud niewolników, pozbawiony własnej kultury, przyjęli oni kulturę, którą zaproponował im Mojżesz, wszystkie ich zwyczaje przybyły do nich przez Mojżesza, nie znali oni nic innego. Z drugiej jednak strony, lud z którym żegnał się Mojżesz, nie był tym samym ludem, który kilkadziesiąt lat temu opuścił Egipt, wraz Mojżeszem.

Pojawia się w tym miejscu pytanie o sukcesję, kto zajmie miejsce doświadczonego przywódcy?

U początku naszej Parszy Mojżesz odpowiada na pytanie o dalsze przewodzenie narodowi w dosyć skomplikowanych słowach –

“I jeszcze Mojżesz odezwał się tymi słowami do Izraela:  ‘Dziś mam już sto dwadzieścia lat. Nie mogę swobodnie chodzić. Pan mi powiedział: “Nie przejdziesz tego Jordanu”.  Sam Haszem, Bóg twój, przejdzie przed tobą; On wytępi te narody przed tobą, tak iż ty osiedlisz się w ich miejsce. A Jehoszua pójdzie przed tobą, jak mówił Pan. ’” (Dwarim 31: 1-3)

Znaczenie powiedzenia: „przejdzie przed tobą”, oznacza „będzie cie prowadzić”, „będzie szedł przed tobą, by pokazać ci drogę”.

Rabin Klonimus Kalman stawia pytanie –

Dlaczego Tora wybrała wyrażenie „przejdzie przed tobą”?  Co podkreśla słowo „przechodzić”?

Istnieje ponadto kwestia powtórzenia tego samego wyrażenia, kiedy to „pójdzie przed tobą”, występuje w owym paragrafie dwukrotnie, raz – „Haszem, Bóg twój, przejdzie przed tobą”, a drugi raz, dokładnie te same słowa powtórzone są w kontekście Jehoszui – „A Jehoszua pójdzie przed tobą”. Czemu służy to powtórzenie?

Lider, przywódca ma dwie role – wyjaśnia rabin KK – jedna to rola wewnątrz społeczności, przewodząca jej, a druga – reprezentowanie społeczności na zewnątrz.

Mojżesz spełnił owe dwie przywódcze funkcje na swój sposób, zgodnie ze swym wyjątkowym charakterem. Jeśli chodzi o funkcje wewnątrz społeczności – pomimo, iż lud Izraela czasem narzekał na Mojżesza, ojciec narodu traktował członków społeczności zawsze w sposób łagodny i z szacunkiem, jak możemy przeczytać w Torze: „Mojżesz zaś był człowiekiem bardzo skromnym, najskromniejszym ze wszystkich ludzi, jacy żyli na ziemi” (Bamidbar 12:3)

W istocie, jeden jedyny raz tylko wybuchnął Mojżesz w akcie niekontrolowanego gniewu, kiedy krzyknął do ludu Izraela: „Słuchajcie, wy buntownicy! Czy potrafimy z tej skały wyprowadzić dla was wodę?” (Bamidbar 20:10), za co otrzymał surową karę, która uniemożliwiła mu wejście do Ziemi Izraela. Jednak można powiedzieć, że przez wiekszość czasu, przez owe 40 lat, zachowywał się on w stosunku do ludu w sposób łagodny i spokojny.

Jeśli chodzi o reprezentowanie społeczności na zewnątrz – Mojżesz zawsze kierował swą twarz ku Bogu i zawsze modlił się o dobro ludu Izraela, nawet wtedy, gdy lud Izraela popełniał przewinienie, wzbudzający gniew Haszem i rozczarowywujący Mojżesza. Dzięki modlitwom Mojżesza, lud Izraela ocalony był wiele razy od zagłady, chodzi tu o takie wydarzenia jak: „złoty cielec”, bunt Koracha, szpiedzy, wody Meriba i wiele, wiele innych. Mojżesz raz po razie reprezentuje lud przed Haszem i ratuje naród od zagłady – „Postanowił ich zatem wytracić, gdyby nie Mojżesz, Jego wybraniec: on wstawił się do Niego, aby gniew Jego odwrócić, by ich nie wyniszczył. „ (Thilim 106: 23)

Izraelici obawiali się, i słusznie, o to, kto zastąpi Mojżesza. Mieli ku temu dwa powody: pierwszy – kto będzie się modlić za nich przed Haszem? Kto uratuje ich od ewentualnego wybuchu Bożego gniewu, jeśli popełnią przewinienie? I powód drugi – lud Izraela był zainteresowany tym, by następny lider, prowadził naród w sposób zarówno mądry i zdecydowany, jak i łagodny i sprawiedliwy, tak jak to czynił Mojżesz.

Mojżesz przemówił więc do ludu, i w dwóch zdaniach uspokoił go.

Odnosząc się do obaw ludu dotyczących reprezentowania ich przed Haszem, Mojżesz mówi im, iż podejście Haszem charakteryzuje się „przechodzeniem”, tzn. akceptuje on modlitwy i przebacza przewinienia.

Tak obiecuje Haszem Mojżeszowi, odnośnie sytuacji, kiedy lud Izraela zgrzeszy –

“A przeszedł Pan przed jego oczyma i i ogłosił etc. (Szmot 34:6) R. Jochanan powiedział: ‘Gdyby nie zostało napisane tak w tekście, byłoby dla nas niemożliwe by powiedzieć coś takiego; werset ten uczy nas, że Święty, niech będzie błogosławiony, okrył go płaszczem jak Chazana kongregacji i pokazał Mojżeszowi porządek modlitwy. Rzekł do niego: „Gdy Izrael zgrzeszy, niech przeprowadzi to nabożenstwo przede Mną (to znaczy – niech odczyta z Tory fragment zawierający trzynaście atrybutów.), a  Ja przebaczę im”. „(Rosz Haszana 17b)

A więc nie musicie się zamartwiać – mówi Mojżesz – gdyż „Haszem, Bóg twój, przejdzie przed tobą”, „przejdzie”, tj. przebaczy wam wasze przewinienia.

Odnośnie charateru przyszłego lidera, Mojżesz uspakaja lud, wskazując na to, iż następny przywódca został już wybrany: „Jehoszua pójdzie przed tobą” – oto człowiek, który będzie potrafił poprowadzić swój naród w sposób prawidłowy, dostosować się do każdej sytuacji i znaleźć odpowiedni sposób porozumienia z każdym człowiekiem.

Mojżesz był świadomy tego, jak złożona jest rola przywódcy. Tak komentują Chazal (nasi uczeni mędrcy):

“On [Mosze] powiedział do Niego: “Panie wszechświata, myśl każdej osoby na świecie jest Ci znana, każdej choć niepodobnej do wszystkich innych.  Wyznacz lidera nad nimi, który zdolny będzie być wyrozumiały dla każdego, zgodnie z indywidualną naturą umysłu ”(Raszi 27:16)

Haszem odpowiada na prośbę Mojżesza – “ Weź Jehoszuę, syna Nuna, męża, w którym prawdziwie mieszka Duch, i włóż na niego swoje ręce” (Bamidbar 27:18),, i w tym widzą Hazal naturę prawdziwego lidera – „Tak jak było powiedziane, zdolny objąć ducha każdej osoby”. (Raszi Bamidbar 27:18)

A więc także jeśli chodzi o charakter przyszłego lidera i charakter jego przywództwa – lud Izraela nie ma się czego obawiać.

Oto słowa uspokojenia, jakie przekazał ludowi Izraela ich stary lider.

Rabin Boaz Pash - Tłumaczyła Daniela Malec
Dziękujemy organizacji Shavei Israel za udostępnienie tekstu