W Gorzowie odsłonięto tablicę upamiętniającą
społeczność żydowską i istnienie w mieście synagogi. To efekt ugody z miastem.
W zamian za ufundowanie tablicy Żydzi zrezygnowali z żądań zwrotu nieruchomości
– czyli terenu gdzie kiedyś stała synagoga.
W środę 29 sierpnia w samo południe u zbiegu ulic
Spichrzowej i Zaułek została odsłonięta tablica, która ma upamiętnić
społeczność żydowską i istnienie w mieście synagogi.
W uroczystości wzięli udział prezydent miasta Gorzowa Wlkp.
Jacek Wójciki, Monika Krawczyk – dyrektor Fundacji Dziedzictwa Żydowskiego w Warszawie
i Alicja Kobus – przewodnicząca Gminy Żydowskiej w Poznaniu.
Tablica to efekt ugody, zgodnie z którą Związek Gmin
Wyznaniowych Żydowskich w RP zrzeka się w niej roszczeń wobec nieruchomości, na
których przed II wojną światową znajdowały się synagoga oraz budynek domu
gminnego (Zarządu Gminy Synagogalnej) w zamian za właśnie takie upamiętnienie
żydowskich mieszkańców Landsberga.
Synagoga została wybudowana w 1854 roku, zniszczona została
Nocy Kryształowej w 1938 roku, po wojnie mury świątyni zostały rozebrane, a
obecnie stoi tam blok mieszkalny.
Treść tablicy została uzgodniona przez Związek Gmin
Wyznaniowych Żydowskich w RP i władze miasta. Brzmi ona tak:
Pamięci żydowskich
mieszkańców Landsberga. Żydzi mieszkali w Landsbergu od XIV w. przyczyniając
się do rozwoju miasta. W Landsbergu znajdowała się synagoga oraz dom gminny
tzw. kahał. Synagoga wybudowana w 1854 r. została spalona podczas nocy
kryształowej z 9 na 10 listopada 1938 r. przez niemieckie nazistowskie bojówki.
Po 1942 r. ostatni landsberscy Żydzi zostali deportowani przez Niemców do gett
i obozów zagłady. Przeżyli tylko nieliczni. Pamięć o nich jest
błogosławieństwem.
Znalazła się tam też inskrypcja w języku hebrajskim – w
formie inicjałów – która w pełnej wersji oznacza „Niech ich dusze będą związane
w węzeł życia” To tradycyjna inskrypcja nagrobna spotykana na cmentarzach
żydowskich.
Jesienią 2014 r. Towarzystwo Miłośników Gorzowa upamiętniło
już miejsce po synagodze kamieniem z inskrypcją.
Cały art : Gazeta Wyborcza
