Gmina Wyznaniowa Żydowska w Poznaniu

Kehilat Poznań קהילת פוזנן

POZNAŃ, UL. STAWNA 10 ו׳ בכסלו תשפ״ז 16 listopada 2026

Bez Mojżesza ale z Mojżeszem..

Czytanie Tecawe (rozkażesz) przypada na tydzień
poprzedzający święto Purim. Stąd zapewne liczne próby znalezienia analogii
między tym czytaniem a Księgą Estery. Najważniejszy wydaje się fakt, że tak jak
w Księdze Estery ani razu nie ma ani jednego odwołania się do Boga, tak
tutaj  próżno szukać imienia Mojżesza. To jedyne takie czytanie –
począwszy od pierwszego wersetu  Księgi Wyjścia do ostatniego wersetu
Księgi Powtórzonego Prawa nie znajdziemy innego.

. Oczywiście
Opatrzność kryje się za uczynkami Estery, co sugeruje nawet imię królowej (astir
– ukryję; w Księdze Powtórzonego Prawa 31, 18 czytamy: „Lecz Ja zakryję – astir
całkiem w tym dniu moje oblicze”). Mojżesz w naszym czytaniu – choć
niewymieniony z imienia – obecny jest jako interlokutor Boga, odbiorca i
przekaziciel dalszych instrukcji konstruowania przestrzeni sacrum. Jest to
zabieg celowy, na co wskazywać ma – co podkreślają komentatorzy – szczególna,
emfatyczna forma gramatyczna, a nie zwykłe „ty”. Toteż właściwy przekład
pierwszego wersetu czytania Tecawe powinien brzmieć „Ty, Ty sam (osobiście)
rozkażesz też synom izraelskim, aby przynosili ci do świecznika oliwę z oliwek
czystą, wytłoczoną, aby stale można było wystawiać lampy?” (27, 20). Być może,
sugeruje szesnastowieczny komentator Mosze Alszich, Bóg chciał przez to
podkreślić, że to naprawdę on, Mojżesz, jest najważniejszy, lecz teraz nadeszła
chwila, w której musi ustąpić miejsca innym.

Przede
wszystkim swemu bratu Aaronowi – to on bowiem, nie Mojżesz zostaje
arcykapłanem. Dla niego, nie dla Mojżesza szykowany jest uroczysty strój z
zawojem na głowę i „napierśnikiem wyrocznym” wysadzanym drogimi kamieniami.
Jednak to Mojżesz ma przekazać instrukcje, to za jego sprawą zostanie
przygotowane miejsce, w którym zamieszka Bóg pośród ludu Izraela. Bóg wspiera
go w tym dziele, podobnie jak w Księdze Estery okazuje się, że Bóg jest źródłem
moralnej siły, która stoi za uczynkami królowej.

Poza strojem
arcykapłana, opisem ceremonialnego poświęcania kapłanów, ołtarza kadzidlanego,
składanych ofiar – już nie praktykowanych od czasu zburzenia Świątyni – mamy
rytuał, jedyny, który został zachowany w dzisiejszych synagogach. To ner tamid
– wieczne światło, które symbolizuje Obecność Boga, dziś zawartą w świetle
Tory. Obecnie jest to paląca się zawsze lampka, która wisi lub stoi przed arką.

Rytuał
świątynny – rzecz jasna w nieco odmienionej postaci – przeniesiony został do
domów. Podobnie jak niegdyś w Świątyni były chleby pokładne, dziś na stole
szabatowym mamy chały i sól, są zapalone świece, jest też wino i rytualne
obmywanie rąk. To, co było niegdyś domeną mężczyzn, teraz wniknęło w życie
rodziny: kobiet, mężczyzn i dzieci. Poprzez błogosławieństwa szabatowe nad
świecami, chlebem i winem przywoływana jest Obecność Boża – przez kobiety i
przez mężczyzn. Zamiast zburzonej Świątyni mamy nasze domy, a stół nakryty
białym obrusem do szabatowego posiłku ma symbolizować ołtarz.

Zastanawiano
się dlaczego kobiety – które przecież mają zdolność uczestniczenia w rytuałach
– nie mogły być kapłankami w Świątyni? Podawano wiele powodów, ale żaden nie
jest przekonujący, a wiadomo też, że w sąsiednich ludach kobiety kapłankami
bywały. Co więcej, kobiety bywały przecież w Namiocie Zgromadzenia. W jednym z
dalszych rozdziałów Księgi Wyjścia czytamy: „Zrobił też kadź z miedzi i jej
podstawę także z miedzi, z lusterek kobiet, które pełniły służbę przy wejściu
do Namiotu Zgromadzenia” (38,8), wspomina też o tym I Księga Samuela (2, 22).
   

Tak więc nie
wiemy dlaczego kobieta nie mogła założyć wspaniałych szat arcykapłana, ale jest
okoliczność, która zrównuje mężczyzn i kobiety, kapłanów i zwykłych ludzi – to
śmierć. Przepisy żydowskiego prawa religijnego nakazują pochówek w całunie, po
czynności obmycia ciała (tahara). Wszyscy, niezależnie od płci i stanu mają 
być pochowani w takiej samej szacie, w taki sam sposób. Co więcej, poszczególne
części całunu są nazwane według rozmaitych części stroju kapłańskiego: kutonet
(tunika), awnet (szarfa) i micnefet (zawój). Nie tylko jesteśmy równi przed
Bogiem, ale jesteśmy przed Bogiem jak kapłani. Niezależnie od płci i stanu.

Bella
Szwarcman Czarnota