20 września br, w
Rosz Haszana, Nowy Rok 5778, w siedzibie Gminy Żydowskiej w Poznaniu, odbyło
się otwarcie wystawy i promocja książki pod wspólnym tytułem Historia Żydów w
Pile. Wystawę można zwiedzać w każdy piątek
w godz. 17:00-18:00
Rosz Haszana, razem z następującymi po nim dziesięcioma
dniami skruchy i świętem Jom Kipur, stanowi więc szczególny czas odnowienia
więzi z Bogiem i ludźmi, czas pokuty, refleksji nad swoim postępowaniem i
szukania przebaczenia. W wyraźny sposób jest to również czas nowego
początku.Szczególnym znakiem pojednania z ludźmi są życzenia noworoczne, w
których tradycyjnie używa się błogosławieństwa „leszana towa tikatewu” –
„obyście zostali zapisani na dobry rok”. Słowa te, odnoszące się do boskiego
zapisywania sprawiedliwych w Księdze Życia, są życzeniem wszelkiego powodzenia,
szczęścia i obfitości w rozpoczynającym się nowym roku.
Autor zdjęć Jacek Dziadosz
Książka pt. HISTORIA ŻYDÓW W PILE.
Cena 30 zł.
Książka dostępna w księgarniach Pana Jana Lusa w Pile /ul. 14
lutego, ul. Bydgoska, Centrum IBI/. Kubek ze zdjęciem Synagogi w cenie 6,10 zł.
Zamówienia z przesyłką /cena 30 zł + koszt przesyłki/ do
domu na adres: Księgarnia Dom Księgarski MJL, Adres: ul. 14 Lutego 2, 64-920
Piła. Ceny przesyłki z Polski do USA, Kanada, Izrael: koperta: 3,10 złotych,
znaczek /opłata: 21,80 złotych, w Polsce, koperta 3,10 złotych, znaczek 4,75
złotych.
Zamówienia telefoniczne: Telefon: 672156353.
Zamówienia przez email: janlus@btinternet.com
Informacje: tel. 601970679, e-mail: effata@wp.pl
Z wielką radością, oddajemy w Państwa ręce polskie
tłumaczenie książki /trochę więcej niż książki/ autorstwa pana Peter Cullman
pt. „History of the Jewish Community of Schneidemühl – 1641 to the Holocaust “
(Historia Gminy Żydowskiej z Piły od roku 1641 do Holokaustu) w tłumaczeniu
Agnieszki Kin.
W potocznej świadomości Polaków obraz narodu żydowskiego
jest zdominowany jego tragicznym losem w okresie drugiej wojny światowej.
Podręczniki szkolne poświęcają temu zagadnieniu niewiele miejsca lub podejmują
temat prawie wyłącznie w kontekście tragedii Holocaustu. Tymczasem przez długie
stulecia Żydzi stanowili istotną część naszego społeczeństwa. Książka pt.
„History of the Jewish Community of Schneidemühl – 1641 to the Holocaust “
liczy 390 stron. Autor pracował nad nią 15 lat, zbierając wspomnienia ocalonych
byłych pilan oraz analizując zbiory judaistyczne z archiwów i instytucji
badawczych polskich, niemieckich, izraelskich i amerykańskich. W wyniku badań,
autor był w stanie prześledzić losy większości członków społeczności
żydowskiej, która istniała w Pile.
W Pile ludność pochodzenia żydowskiego mieszkała 400 lat,
stanowiąc istotną część społeczeństwa wielonarodowościowego, wnosząc
różnorodność i oryginalność. Istniała gmina żydowska, szkoła żydowska,
stowarzyszenia i organizacje: Chewra Kadisza, Izraelicki Związek Kobiet,
Towarzystwo Ochrony Zdrowia, Związek Sióstr Salo-Adler Loge, Salo Adler Loge,
Żydowski Związek Młodzieży, Niemiecko-Żydowski Związek Młodzieży, Związek
Centralny. Synagoga – cud architektury – znajdowała się w dzielnicy żydowskiej,
w centrum miasta. Zburzono ją podczas „nocy kryształowej” w 1938 r. Dziś nic
już nie pozostało z zabytków kultury materialnej. Zachował się jedynie fragment
ceglanego muru cmentarnego (w podwórzu kamienicy przy ul. Konopnickiej) i aleja
wiązów, a ojczyzną całej pilskiej społeczności żydowskiej i każdego z tych
ludzi z osobna, ich historii i dokonań jest jedynie pamięć. Pamięć ma znaczenie
także współcześnie, dla nas, bo umożliwia poznanie własnej historii, w której
odnajdujemy tożsamość, korzenie naszego postępowania, sposób myślenia i
odczuwania.
Stowarzyszenia Inicjatyw Społecznych EFFATA od początku
istnienia podejmowało działania na rzecz społeczności żydowskiej. Wspólnie z
Towarzystwem Przyjaźni Polsko Izraelskim Koło w Pile, w początku lat
dziewięćdziesiątych, którego prezesem był śp. Zygmunt Kufel, poseł na Sejm RP,
Prezes Towarzystwa, organizowaliśmy liczne wydarzenia kulturalne i społeczne
dotyczące społeczności żydowskiej w regionie. Dziś powierzamy Państwa uwadze tę
oto książkę z nadzieją, że pozostawi po sobie trwały, dobry ślad i stanie sie
bogatym źródłem wielu wartościowych przemysleń.
Effata, to znaczy: Otwórz się!
Z wyrazami należnego szacunku, z książką w ręku,
za Stowarzyszenie EFFATA, Artur Łazowy
Piła, 2017/5777
„History of the Jewish Community of Schneidemühl – 1641 to
the Holocaust “ (Historia Gminy Żydowskiej z Piły od roku 1641 do Holokaustu).
© Copyright by Mr. Peter Simonstain Cullman, Avotaynu, Inc.
155 N. Washington Ave. Bergenfield, NJ 07621, USA, ISBN 978-83-940943
Avotaynu, Inc jest wiodącym wydawcą produktów będących
przedmiotem zainteresowania osób, które są badania genealogii żydowskiej,
żydowskich korzeni drzew rodzinnych i żydowskich. Książki, które sprzedajemy
mają na celu pomóc w badaniach naukowych z prowadnicami początkującego do
książek o nazwiskach żydowskich.
Autor: Peter Simonstain Cullman
Tłumacz: Agnieszka Kin
Korekta: Joanna Szubstarska, Marta Olszyna, Anna Posadzińska, Joanna Wyrwa
Krzyżańska, Danuta Gawrońska
Wstęp: Paweł Śpiewak
Projekt okładki: Anna Podolak, Andrzej Podolak
Skład: Renata Drozd
Koordynator: Artur Łazowy
Druk: Jan Sip Przedsiębiorstwo Poligraficzno Reklamowe
Tongraf, Piła 64-920, ul. Pilotów 7.
Honorowy Patronat:
Michael Schudrich Naczelny Rabin Polski
Paweł Śpiewak, Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma
Ilona Dworak-Cousin, Towarzystwo Przyjaźni Izrael-Polska
Grzegorz Piechowiak Poseł na Sejm RP
Marek Woźniak Marszałek Województwa Wielkopolskiego
Eligiusz Komarowski Starosta Pilski
Partnerzy:
Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich Biuro Filii w Poznaniu
Gmina Wyznaniowa Żydowska w Szczecinie
Fundacja Synagoga Nowa – Centrum Dialogu w Poznaniu
Wyższa Szkoła Filologii Hebrajskiej w Toruniu
Towarzystwo Miłośników Miasta Piły
Wydano przy wsparciu Centrum Doskonalenia Nauczycieli w
Pile, placówki która stanowi zespół – Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli i
Publiczna Biblioteka Pedagogiczna dla, której organem prowadzącym jest Samorząd
Województwa Wielkopolskiego.
Wydanie książki wsparł POWIAT PILSKI
Mecenas:
Grupa ENERIS, Altvater Piła Sp. z o.o.,
Wystawa fotografii pt. Historia Żydów w Pile.
Koncepcja: Artur Łazowy
Projekt: Magdalena Sieja
Korekta: Katarzyna Włodkowska
Wykonanie: Studio OPUS
Wydawca:
Stowarzyszenie Inicjatyw Społecznych EFFATA
Web: www.effata.org.pl
PL, 64 – 920, Piła, ul. Wincentego Witosa 26/5
KRS: 0000162787
Nip: 7642095158
Regon: 570764368
ISBN 978-83-940943-0-0
Piła, 2017/5777
„Istnieją dwa powody podróżowania – aby gdzieś dotrzeć lub
skąds uciec”
“Niech ta monografia – przetłumaczona na język, którym mogli
posługiwać się moi przodkowie, kiedy uczynili Piłę swoim domem – posłuży jako historyczne
i edukacyjne kompendium.
Jestem szczęśliwy, że mogłem przyczynić się do przedstawienia – chociaż z
osobistej perspektywy – obrazu trzech wieków funkcjonowania pilskiej gminy
żydowskiej, w czasie gdy była ona domem dla wielu pokoleń przodków ze strony
mojej matki, kroniki, która jest nierozerwalnie związana z historią Piły.
Jest moim głębokim pragnieniem, aby owoce moich badań pomogły obecnym i
przyszłym pokoleniom docenić rolę żydowskiej kultury w Pile w kontekście ponad
tysiącletniej historii narodu polskiego”.
Peter Simonstein Cullman
Peter Simonstein Cullman urodził się w Berlinie w 1941 roku
w rodzinie Alberta Cullmana i Betty Simonstein. Jemu i jego rodzinie udało się
przetrwać w Berlinie, posiadając fałszywe dokumenty, aż do czerwca 1943 roku.
Następnie uciekli do miejsca czasowego schronienia w Prusach Wschodnich,
pozostając w ukryciu aż do sierpnia 1944 roku, kiedy to rodzina musiała uciekać
przez posuwającą się do przodu Armią Czerwoną. Ostatecznie, wraz ze swoją
rodziną przetrwał ostatnie miesiące nazistowskiego reżimu w ukryciu w Bawarii.
W wieku czternastu lat rozpoczął praktykę w zawodzie
złotnika, a następnie ukończył sześć semestrów szkoły artystycznej. W 1963 roku
wyemigrował do Republiki Południowej Afryki, gdzie zapoczątkował swoją karierę
jako projektant biżuterii i gemmolog; jest żonaty i ma dwóch synów.
W 1977 roku wyemigrował ostatecznie ze swoją rodziną do
Toronto, w Kanadzie. Po 46 latach pracy w zawodzie złotnika, w 2002 roku
przeszedł na emeryturę. Trwające całe życie zainteresowanie historią
europejskich i niemieckich Żydów, doprowadziło go do zajęcia się na poważnie
osobistymi badaniami genealogicznymi, których kulminacją były lata poszukiwań
dotyczących historii i losu Żydów ze wspólnoty zamieszkującej Piłę, miasto pochodzenia
przodków ze strony matki.
Peter Cullman – historyk amator, pasjonat, – wykonał
olbrzymią pracę. Przedstawił kolejne pokolenia rabinów w Pile, dokładnie opisał
stan majątkowy i prawny izraelickich mieszkańców miasta. Dowiadujemy się, jak
zmieniała się liczba Żydów, gdzie mieszkali. Jak wyglądały ich domy, synagogi,
cmentarze. Dużo jest o samym mieście, kolejnych pożarach (to było straszne
utrapienie), epidemiach, podatkach, społecznych hierarchiach. Wiemy, jak odnosi
się do siebie protestanci, katolicy, wyznawcy mozaizmu. Ile było wzajemnych
uprzedzeń oraz niechęci. Dużo miejsca poświęca Cullman haskali, żydowskiemu
oświeceniu oraz problemom asymilacji czy akulturacji. Możemy uważnie śledzić
przemiany tożsamości miejscowych Żydów, co oznaczało stopniowe przejmowanie
języka i wzorów kultury niemieckiej. Jednym z wielkich wyzwań dla wspólnoty
były wyjazdy do innych miast Niemiec lub za granicę.
Autor wykorzystał po swojemu olbrzymią ilość materiałów
archiwalnych. Skądinąd wiemy, że wiele dokumentów spłonęło w kolejnych
pożarach, a w czasie i po wojnie uległy zniszczeniu.
Przerażająca jest historia ostatnich lat istnienia żydowskiej wspólnoty
zakończona aresztowaniami i wywózkami do obozów czy ośrodków śmierci.
Uderzający jest nie tylko antysemityzm urzędowy w III Rzeszy, ale też
antysemityzm społeczny podtrzymywany przez lokalnych nauczycieli, urzędników,
sklepikarzy. To ci ludzie organizowali pogrom w 1938 roku (noc kryształowa) i
przejmowali pożydowskie majątki. Niemieccy sąsiedzi wykonali brudną robotę. Z
najwyższym poruszeniem czytałem imiona i nazwiska pomordowanych. Ginęli w
Rydze, w Treblince, w Auschwitz, w Terezinie. Nie była to duża zbiorowość. Nic
z niej nie pozostało poza kilkoma rodzinami, które wyemigrowały przed wojną.
Ta wspólnota została – można podejrzewać – wymazana z
niemieckiej pamięci, teraz jest przywracana pamięci polskiej. Piękne to
wydarzenie. Nowi mieszkańcy Piły czują się mieszkańcami miasta o długiej
historii i biorą odpowiedzialność za los miasta istniejącego od stuleci. Mam nadzieję,
że zechcą poznać losy mieszkańców Piły w jej 600 lat. Najczęściej powtarzanym w
Biblii nakazem jest pamiętaj. Piła miała szczęście, że znalazł się ktoś kto
wykonał olbrzymią pracę badawczą bez względu na to, jak ją dzisiaj oceniamy.
Dobrze się dzieje, że Stowarzyszenie EFFTA książkę przygotowało w miarę swoich
skromnych możliwości do druku.
Paweł Śpiewak
Słowo od tłumacza
Od samego początku projekt przetłumaczenia książki „Historia
gminy żydowskiej z Piły: Od roku 1641 do Holokaustu” wydawał mi się pasjonującą
przygodą, zagłębieniem się w przeszłość, aby w jakiś sposób przypomnieć innym o
ludziach, którzy stanowili część naszej kultury, a po których pozostała pustka
i bez których Polska nie jest już tym samym krajem.
Sam proces tłumaczenia, chociaż momentami niełatwy, dał mi
wiele satysfakcji. Stanowił wyzwanie, któremu starałam się sprostać. Cały czas
towarzyszyła mi myśl, aby tłumaczenie było jak najlepsze i abym swoją pracą
mogła choć w niewielkim stopniu uczcić pamięć osób opisanych w książce. Mam nadzieję,
że przyczyni się ono do głębszego poznania historii pilskiej gminy żydowskiej
przez większą liczbę osób.
Tłumaczenie mogło nabrać ostatecznego kształtu dzięki bardzo
dobrej współpracy z autorem książki, Panem Peterem Simonstainem Cullmanem.
Przez cały okres pracy nad nim, służył on swoją pomocą przy rozwiązywaniu
wszelkich wątpliwości oraz chętnie dzielił się swoją wiedzą.
Jestem bardzo wdzięczna za możliwość wzięcia udziału w
projekcie tłumaczeniowym pomysłodawcom wydania książki Stowarzyszeniu Inicjatyw
Społecznych EFFATA. Bez Państwa nie byłoby to możliwe.
Agnieszka Kin
Książka pt. HISTORIA ŻYDÓW W PILE.
Cena 30 zł.
Książka dostępna w księgarniach Pana Jana Lusa w Pile /ul.
14 lutego, ul. Bydgoska, Centrum IBI/.
Kubek ze zdjęciem Synagogi w cenie 6,10 zł.
Zamówienia z przesyłką /cena 30 zł + koszt przesyłki/ do domu na adres:
Księgarnia Dom Księgarski MJL, Adres: ul. 14 Lutego 2, 64-920 Piła.
Ceny przesyłki z Polski do USA, Kanada, Izrael: koperta: 3,10 złotych, znaczek
/opłata: 21,80 złotych, w Polsce, koperta 3,10 złotych, znaczek 4,75 złotych.
Zamówienia telefoniczne: Telefon: 672156353.
Zamówienia przez email: janlus@btinternet.com
Informacje: tel. 601970679, e-mail: effata@wp.pl