W Torze Bóg trzy razy wybiera odpowiednich ludzi. Każdy z
nich ma do zrealizowania specjalną misję.
Pierwszy ma uratować ród człowieka i gatunki innych żywych
istot przed zagładą (Potop). Drugi ma stać się „ojcem wielu narodów”
wyznających Jednego Boga. Trzeci ma być posłańcem w dziele wyprowadzenia ludu
Izraela z niewoli egipskiej i przekształcenia plemienia w naród.
Noach, Awraham i Mosze.
Jaki jest wspólny mianownik w podejmowaniu tych trzech
decyzji? Co łączy te trzy postacie?
Wspólnym mianownikiem jest etyka: podstawą decyzji o ich
wbraniu do wykonania specjalnych jest ocena ich charakteru i postaw wedle
kryteriów etycznych. Są to ludzie szczególnie wyczuleni na sprawiedliwość.
1.
Mit Potopu pojawia się w wielu kulturach i przykładach
piśmiennictwa starożytnego Bliskiego Wschodu (np. w akadyjskim „Eposie o
Gilgameszu”).
Jednak TYLKO w narracji Tory przyczyną Potopu jest ETYCZNY
UPADEK ludzkości: „Ale Bóg zobaczył, że zwiększyło się zło ludzi na ziemi
i wszelka skłonność w ich najgłębszych myślach była wyłącznie zła, cały czas”
(Bereszit/Ks. Rodzaju 6:5). I zarazem TYLKO w narracji Tory człowiekiem, który
ocaleje z najbliższą rodziną (Noach/Noe), będzie ktoś wybrany wedle WYŁĄCZNIE
ETYCZNYCH KRYTERIÓW: „Noach był człowiekiem sprawiedliwym, doskonałym
[jak] na swoje pokolenia. Z Bogiem chodził Noach” (Bereszit/Ks. Rodzaju 6:9)
Potop w opowieści Tory to – w jaskrawym odróżnieniu od
innych relacji z tej katastrofy – zdarzenie, którego dwa główne elementy
(zagłada ludzkości i jej ocalenie) są połączone związkiem przyczynowo-skutkowym
na płaszczyźnie ETYKI.
2.
Bóg wyjaśnia, jaki jest cel powołania Awrahama, jaka jest
jego misja: „I powiedział Bóg: Czy mam zakryć przed Awrahamem to, co
uczynię? Awraham przecież stanie się wielkim i silnym narodem (…), bo
pokochałem go, gdyż przykaże swoim synom i swojemu domowi po nim, by strzegli
drogi Boga przez DOBROCZYNNOŚĆ i PRAWOŚĆ (…)” (Bereszit/Ks. Rodzaju 18:17-19).
W odpowiedzi na to, Awraham rozumie sprawiedliwość, jako –
zapewne – najważniejszą cechę Boga. Gdy obawia się, że Bóg może
niesprawiedliwie zabić mieszkańców Sodomy i Gomory, mówi do Boga: „Byłoby
niegodne Ciebie zrobienie takiej rzeczy! Żeby ZABIĆ SPRAWIEDLIWEGO z
grzesznikiem! I sprawiedliwy będzie miał tak, jak grzesznik. Byłoby niegodne
Ciebie! Czy Sędzia całego świata nie osądzi SPRAWIEDLIWIE?” (Bereszit/Ks.
Rodzaju 18:25)
3.
Przy wyborze przez Boga najpierw Noacha, a później Awrahama
do wypełnienia ich misji decydujące okazywały się etyczne aspekty ich
charakterów.
Podobnie z trzecią postacią. Jest nią Mosze (Mojżesz).
Trzy momenty z jego życia okazują się tak ważne, że Tora
informuje nas o nich zaraz po stwierdzeniu, że stał się dorosłym człowiekiem.
Widząc prześladowanego hebrajskiego niewolnika staje w jego obronie i zabija
jego prześladowcę – Egipcjanina. Następnie w sporze dwóch Hebrajczyków stara
się powstrzymać napastnika. Po kilku dniach – i to trzecie wydarzenie, o którym
opowiada Tora – Mosze broni córek Jitro (zwierzchnika Midianu) przed przemocą
ze strony pasterzy. Broni kobiet należących do OBCEGO plemienia.
Te trzy wydarzenia informują nas o wszystkim, co jest
niezbędne, aby zrozumieć, dlaczego Bóg wybrał go na przywódcę i proroka.
Gdybyśmy wiedzieli tylko o tym, że w obronie Hebrajczyka
zabił egipskiego nadzorcę, moglibyśmy uznać Moszego za kogoś, komu chodzi nie
tyle o sprawiedliwość, co jedynie o sprawiedliwość w obronie rodaka. Czyli jego
motywacja byłaby „plemienna”. Jednak ostatnia sytuacja przekonuje, że
chodzi mu o SPRAWIEDLIWOŚĆ, a nie o Hebrajczyków, bo reaguje na prześladowanie
nie-Hebrajczyków przez nie-Hebrajczyków.
Tora uczy nas, że prawdziwy prorok reprezentujący Boga jest
wrażliwy na wszystkie rodzaje niesprawiedliwości, a nie tylko te, które
skierowane są przeciwko jego ludowi. To jest przyczyna, dla której Mosze wkracza,
gdy Egipcjanin prześladuje Hebrajczyka, gdy Hebrajczyk postępuje nieetycznie i
gdy ludzie z innego narodu traktują niesprawiedliwie ludzi z innego narodu.
Postawa Moszego w tych trzech przypadkach – reakcja na trzy
próby jego charakteru – okazała się wystarczająca, aby przekonać Boga, że
znalazł właściwego posłańca w dziele wyzwalania ludu Izraela z niewoli.
(opr. Paweł Jędrzejewski)
10 stycznia 2017