Gmina Wyznaniowa Żydowska w Poznaniu

Kehilat Poznań קהילת פוזנן

POZNAŃ, UL. STAWNA 10 י״ב בחשוון תשפ״ז 23 października 2026

„Spojrzenia na warszawskie getto”.

To nie tyle historią dzielnicy żydowskiej, co propozycja innego spojrzenia na dzisiejszą Warszawę. Autor kreśli perspektywę pozwalającą dostrzec pod nową powierzchnią miasta, pod powojenną tkanką – przeszłość. Próba rekonstrukcji na podstawie zatartego i zniekształconego nie tylko odsłania dzielnicę żydowską w konkretnym miejscu, ale nadaje wielowymiarowości współczesnej…

Warszawie. Punktem kulminacyjnym w wędrówce między nieistniejącymi już miejscami a teraźniejszością jest czas getta Przeszłość w takiej konstrukcji nie jest zamknięta, obraz miasta nie zmienia się w czasie liniowo, lecz podlega sprzężeniom – odkrywanie śladów po żydowskich mieszkańcach stolicy zmienia percepcję dzisiejszej Warszawy, ale i ten nowy obraz miasta współczesnego wpływa na interpretację śladów. Takie ujęcie sprawia, że książka jest zaproszeniem czytelników do współuczestnictwa w odkrywaniu kolejnych warstw czasu i przestrzeni miasta. Dodatkową pomocą są specjalnie opracowane na potrzeby publikacji mapy, za pomocą których czytelnicy mogą porównać jak zmieniały się wybrane ulice i miejsca.

Aby dotrzeć do zgładzonych ludzi i unicestwionych miejsc, autor posługuje się świadectwami: spisywanymi na gorąco (jak zebrane w Archiwum Ringelbluma) i po latach oraz zdjęciami archiwalnymi i współczesnymi. W książce wykorzystano 150 fotografii z archiwów z całego świata, z czego część jest publikowana po raz pierwszy. Z zestawienia współczesnych zdjęć Muranowa z archiwalnymi wyłania się obraz „miejsca-po-getcie”. Oś książki stanowi sześć ulic getta: Krochmalna, Leszno, Karmelicka, Nowolipie, Miła, Stawki, wybranych ze względu na rolę, jaką odgrywały w życiu mieszkańców zamkniętej dzielnicy. Kolejność rozdziałów wyznaczających kierunek wędrówki jest podporządkowana procesowi przeobrażania się getta, jego zacieśnianiu się z południa na północ, aż do Umschlagplatz, gdzie zamknęła się historia Żydów w Warszawie.

Mimo że książka ma charakter autorskiego przewodnika po warszawskim getcie i śladach po nim, nie można jej zaklasyfikować w formule czysto varsavianistycznej. Podobnie jak nie jest to wyłącznie obraz Zagłady warszawskich Żydów. To opowieść o wzajemnym przenikaniu się przeszłości i teraźniejszości, o pamięci i jej braku, o tożsamości i samoświadomości ludzi tworzących miasta.