Purim, Purym] (פורים
– hebr. losy; nazwa pochodzi od akad. „pur” – los, przeznaczenie; jid purym), Święto
Losów (Losowania) – radosne święto żydowskie, które powstało w gminach
żydowskich wschodniej diaspory (być może w Suzie) w połowie II wieku p.n.e.
Święto upamiętnia biblijną historię opisaną w Księdze Estery, która
prawdopodobnie miała miejsce w połowie V w. p.n.e. – wyswobodzenie Żydów z rąk Hamana,
dążącego do zgładzenia ich w całej Persji. Haman miał wyznaczyć termin zagłady
Żydów poprzez losowanie, a Estera doprowadziła do uwolnienia swego narodu z
opresji i wymierzenia kary prześladowcom. W tej biblijnej historii nie jest
wymieniane imię Boga, jednak jest ona figurą ucisku i prześladowania, z którego
naród żydowski jest wybawiany przez interwencję Boga. Święto obchodzone jest w
ostatnią pełnię księżyca przed wiosenną równonocą, która przypada 14 dnia
miesiąca adar. W roku przestępnym Purim obchodzone jest w „drugim adar” –
miesiącu adar szeni. W takim roku 14 dnia adar obchodzone jest pomniejsze
święto, zwane Purim Katan („Mały Purim”). Nie ma szczególnych zasad dotyczących
tego dodatkowego święta, jednak ono także winno być przestrzegane przez
wyznawców judaizmu, a w dniu tym także nie należy pościć ani obchodzić żałoby.
Purim jest jednym z dwóch świąt żydowskich (obok Chanuki) ustanowionych przez
rabinów, a niewymienionych w Torze.
Geneza święta
Historia zawarta w Księdze Estery opowiada o Hamanie, który
był wysokim rangą wezyrem lub pierwszym ministrem króla Medów i Persów Kserksesa
I (w BT występuje pod imieniem Aswerus, które jest łacińską transkrypcją hebr.
formy Achaszwerosz), o samym królu Achaszweroszu (Kserkses I), królowej Esterze
(Hadassa) i jej przybranym ojcu Mardocheuszu (Mordechaj). Żyd Mardocheusz wbrew
poleceniu króla nie oddawał pokłonu Hamanowi (z powodów religijnych); dlatego
Haman postanowił skazać na zagładę wszystkich Żydów. Los wskazał na 13 lub 14
dzień adar jako datę zagłady. Dowiedziawszy się o tym planie, Estera rozpoczęła
post i modlitwy, a gdy skończyła, poprosiła króla o wyprawienie uczty, na którą
zaproszony byłby tylko Haman. Na uczcie przedstawiła Hamana jako osobę, która
nastaje na nią i jej lud, po czym zwróciła się do króla z prośbą o łaskę, a na
samego Hamana padło królewskie oskarżenie o próbę gwałtu na Esterze. W
konsekwencji Haman został powieszony, dziesięciu jego synów spotkała śmierć,
zaś w całej Persji Żydzi zabili 75 000 ludzi (Est 9,16). Powstanie święta
opisuje biblijna Księga Estery – Megilat Ester (Est 9,25–32).
Obchody święta
W przeddzień święta, 13 dnia miesiąca adar, wyznawców obowiązuje
trwający od wschodu do zachodu słońca post,
zwany „Postem Estery”. Wieczorem tego dnia oraz podczas porannych modłów
(szacharit) w dniu święta w synagogach odczytywana jest spisana w zwoju
pergaminowym (Megilla) Księga Estery (hebr. Megillat Ester). Sam zwój bywa
składany jak list, co ma stanowić nawiązanie do wiadomości rozsyłanych przez
Esterę i Mardocheusza do współwyznawców. Megillat Ester może publicznie czytać
każdy wyznawca z wyłączeniem kobiet, upośledzonych i nieletnich. Kobiety mają
obowiązek wysłuchania Megilli. Gdy odczytywane jest imię Hamana, zebrani
podnoszą wrzawę i kołaczą specjalnymi grzechotkami i kołatkami (jid. grager),
zaś imiona dziesięciu synów Hamana są odczytywane jednym tchem, by podkreślić,
że zginęli równocześnie.
14 dnia adar, w sam dzień święta, zakazane są post i
publiczna żałoba. Do modlitwy „Osiemnaście błogosławieństw” (Szmone esrej) i
modlitwy po posiłku dodaje się jeszcze Al ha-nissim („Za cuda”). Po południu
spożywany jest specjalny posiłek, podczas którego nadużywanie alkoholu (adlojada)
jest traktowane jako micwa (religijny obowiązek), przez które podkreślana ma
być radość z wywyższenia Mardocheusza i śmierci Haman. Świętu
towarzyszą tańce, maskarady i zabawy dla dzieci. W czasie świętowania podawane
są trójkątne ciastka, zwane „hamantaszami”, dzieci dostają ciasteczka i
„purimowe pieniądze” (jid. purim-gełt), urządzane są widowiska zwane
„purimszpilami”. Do zwyczaju należy rozdawanie jałmużny ubogim i wzajemne
obdarowywanie się purimowymi prezentami. Żydowski karnawał purimowy nie omija
także jesziw, w których przebrani młodzieńcy („purimowi rabini”) wygłaszają
żartobliwe wykłady. Podczas święta urządzane są przedstawienia, bale
przebierańców, parodie, konkursy piękności. Zasady świętowania opisane są w
traktacie talmudycznym „Megilla”.
Lokalne święta
W niektórych kahałach ustanowiono specjalne obchody (tzw.
Specjalny Purim) związane z jakimś ważnym wydarzeniem, które pozwoliło danej
społeczności ocaleć. Kahał w Kownie obchodził siódmego dnia miesiąca adar szeni
lokalny „Kowieński Purim”, który stanowił wspomnienie nadania społeczności w
1783 roku przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego praw, które uwolniły
lokalnych Żydów od doświadczanych cierpień i nieszczęść
Zródło: Wikipedia.org