Parsza na ten tydzień rozpoczyna się wersetem: „Ele toldot Jcchak ben Awraham, Awraham holid et Icchak – Oto dzieje potomków Icchaka, syna Abrahama. Abraham był ojcem Icchaka.” (Bereszit 15:19). Nie sposób w tym miejscu nie zadać sobie pytania, co próbuje przekazać nam Tora, w sposób pozornie przesadny podkrelajšc pochodzenie Icchaka od Abrahama. Nasze pytanie jest tym bardziej uzasadnione, kiedy wemiemy pod uwagę fakt, że Tora już dwie parsze wczeniej ustala i ujawnia pochodzenie Icchaka, mówišc: „od Icchaka będzie nazwane twoje potomstwo” (Bereszit 21:11).
Wielki mistrz chasydzki Reb Lewi Icchak z Berdyczowa rozważał nad tym pytaniem i odpowiedział na nie, dokonujšc rozróżnienia pomiędzy „zera” – w dosłownym tłumaczeniu oznacza to „nasienie”; przeciwstawnym do bycia „tolda” – dosłownie znaczšcym „wynik”, „rezultat”, „konsekwencja”. Bycie czyim „zera” jest stanem bardzo pasywnym – stajemy się dziećmi naszych rodziców automatycznie po urodzeniu. Bycie czyim „tolda”, jest natomiast stanem aktywnym, stwarza koniecznoć realizacji sposobu życia, jaki prowadzš nasi rodzice. W parszat Wajera, dwa tygodnie temu, Icchak był tylko małym dzieckiem – nie było jeszcze wtedy jasne, czy stanie się on w przyszłoci „tolda” Abrahama, Haszem mógł wtedy zapewnić Abrahama jedynie o tym, że Icchak będzie stanowił „zera” Abrahama. W parszy na ten tydzień jednak, po akeida, w czasie której 37 letni Icchak gotowy był powięcić swe życie, wobec B-skiego przykazania skierowanego do jego ojca, po tym jak Icchak pojšł za żonę sprawiedliwš Rywkę i wraz z niš ustanowił bajit neeman – dom wierny Haszem; Tora przekazuje nam teraz, że Icchak został nie tylko „zera”, ale i „tolda” Abrahama.
W powišzaniu do rozróżnienia pomiędzy „zera” i „tolda” autorstwa Reb Lewi Icchaka, przypomniałem sobie o słynnym cytacie z wypowiedzi Rabina Adina Steinsaltza. Rabin Steinsaltz był którego razu zapytany o naładowanš wielkimi emocjami kwestie – kto jest Żydem. Z małym błyskiem w oku Rabin Steinsaltz odpowiedział: „Kto jest Żydem? Ten, kogo wnuki sš Żydami”. Rabin nie odpowiedział, oczywicie, z chalachicznego punktu widzenia, jednak jego słowa sš bardzo prawdziwe. Aby być Żydem nie wystarczy się tylko Żydem urodzić – nie wystarczy być tylko „zera”. Abym naprawdę stał się Żydem muszę stać się „tolda” – kontynuacjš, która zrodzi następne kontynuacje.
Rebe Reb Lewi Icchak przedstawia również ciekawš perspektywę na pierwszy werset naszej parszy. Tradycja uczy nas, że relacja Abrahama z B-giem była uosobieniem chesed – kochajšcej życzliwoci; podczas gdy relacja Icchaka z B-giem stanowiła uosobienie jira – trwogi. W jasny sposób wyraża to werset z przyszłotygodniowej parszy, gdzie Tora cytujšc Icchaka pisze: „Gdyby B-g moich ojców, B-g Abrahama i strach Icchaka, nie byłyby ze mnš…”. Klasycznie chesed kojarzone jest z poczuciem bliskoci z Haszem, strach jest natomiast kojarzony z poczuciem oddalenia od Haszem. Reb Lewi Icchak wyjania tę kwestię inaczej. Osobę charakteryzujšcš się trwogš (lękiem) okrela on jako osobę, która w ogóle nie myli o sobie. Trwodze towarzyszš egzaltowane uczucia bliskoci z Haszem, kto taki podobny jest osobie, której relacja z Haszem uosabia kochajšcš życzliwoć. Co za tym idzie więc, jira Icchaka nie tylko nie stoi w sprzecznoci z chesed Abrahama; jira Icchaka uzupełnia i spełnia chesed Abrahama.
Wyjanienie to dobrze pasuje do wspomnianych wyżej słów Rebego na temat różnicy pomiędzy byciem czyim „zera” i „tolda”; a słowa pierwszego wersetu parszy je dobrze ilustrujš: „Ele toldot Jcchak ben Awraham, Awraham holid et Icchak – Oto dzieje potomków Icchaka, syna Abrahama. Abraham był ojcem Icchaka.”
Miejmy nadzieję i módlmy się za to bymy mogli – podobnie jak nasz praojciec Icchak – zostać „toldot” Abrahama – kontynuacjš Abrahama.
Szabat szalom!
Rabbi I. Rapoport
Rabin Yitzchak Rapoport – Tłumaczyła Daniela Malec
Dziękujemy organizacji Shavei Israel za udostępnienie tekstu