Konieczność zmian w położeniu prawnym i społecznym ludności żydowskiej zmusiła władze pruskie do działania. Naczelny Prezes Prowincji Poznańskiej Eduward Flottwell ogłosił 1 czerwca 1833 roku Tymczasowe zarządzanie względem Żydostwa w Wielkim Księstwie Poznańskim, które podzieliło ludność żydowską na dwie kategorie: naturalizowanych i tolerowanych.
Żydzi naturalizowani otrzymali prawa cywilne, mogli wybierać
sobie miejsca zamieszkania w obrębie prowincji, wykonywać wybrany zawód
oraz kupować nieruchomości. Musieli jednak wykazać się posiadaniem
odpowiedniego majątku, znajomością języka niemieckiego i porzuceniem
tradycyjnego stroju. Na Żydów tolerowanych nałożono określone
restrykcje prawne i ekonomiczne. Do 1848 r. naturalizację uzyskało w
Poznaniu 1005 Żydów (16% całej żydowskiej populacji). Uchwalona w
okresie Wiosny Ludów konstytucja Prus z 5 grudnia 1848 r. zniosła
podział na dwie kategorie, gwarantując wszystkim prawa obywatelskie.
Nowa konstytucja Prus z 1850 r. przywróciła niektóre antyżydowskie
przepisy, ale zostały one zniesione ostatecznie po zjednoczeniu Rzeszy
(1871 r.). Rozpoczął się wówczas intensywny proces przyjmowania kultury
niemieckiej, asymilacji narodowej, stopniowej migracji Żydów poznańskich
do innych miast Rzeszy oraz emigracji (głównie do Stanów
Zjednoczonych). W 1861 r. gmina żydowska w Poznaniu liczyła 7964 osoby,
ale potem stale zmniejszała się.
W listopadzie 1918 r. Żydzi poznańscy utworzyli Żydowską Radę Ludową,
przekształconą w 1921 r. w Związek Żydów Wielkopolskich. Znaczna część
Żydów poznańskich po zakończeniu I wojny światowej wyemigrowała do
Niemiec, a w Poznaniu zaczęli osiedlać się Żydzi z innych miast
wielkopolski oraz z dawnego zaboru rosyjskiego. W 1919 r. po raz ostatni
wybrany został w wyborach do władz miejskich przedstawiciel ludności
żydowskiej z osobnej żydowskiej listy wyborczej.
W 1921 r. mieszkało w Poznaniu tylko 2088 Żydów, którzy stanowili ponad 1
procent populacji miasta. Ostatnim rabinem gminy poznańskiej został
Dawid Szyje Sender (1903-1942 ?), kierujący już wspólnotą od 1928 roku,
kiedy jego poprzednik Jakub Freiman (1866-1937), wyjechał do Berlina.
W momencie wybuchu II wojny światowej w Poznaniu mieszkało ponad 2000
Żydów. Zimą 1939-1940 r. żydowscy mieszkańcy Poznania i okolic zostali
wysiedleni do Generalnego Gubernatorstwa, co oznaczało przekreslenie
wielowiekowej obecności Żydów w Poznaniu.
/wikipedia/