Informacja o prawach do
niemieckich świadczeń emerytalno-rentowych dla byłych zatrudnionych w getcie
(tzw. emerytura/renta z tytułu zatrudnienia w getcie zgodnie z Ustawą o
wypłacaniu emerytur i rent z tytułu zatrudnienia w getcie ZRBG) przy
uwzględnieniu Umowy zawartej między Rzecząpospolitą Polską a Republiką
Federalną Niemiec o eksporcie tych świadczeń dla osób uprawnionych
zamieszkałych w Polsce z dnia 05.12.2014 r.
1. O co tu chodzi?
Zgodnie z Ustawą o wypłacaniu emerytur i rent z tytułu
zatrudnienia w getcie ZRBG1 w brzmieniu Ustawy nowelizacyjnej ZRBG okresy pracy
w getcie znajdującym się na obszarze wpływów nazistowskich w przypadku osób
prześladowanych przez reżim nazistowski uznawane są przy określonych warunkach
jako niemieckie okresy składkowe. Z tych okresów może być także wypłacana
niemiecka emerytura/renta za granicę. Wyjątek obowiązywał dotychczas w stosunku
do prześladowanych, którzy w dniu 31.12.1990 r. i w czasie po tej dacie bez
przerwy mieszkają do chwili obecnej w Polsce. Tu regulacje polsko-niemieckiej
Umowy emerytalnej zawartej w 1975 roku, stosowanej nadal w ramach europejskich
Rozporządzeń o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, uniemożliwiały
wypłatę emerytur i rent z tytułu zatrudnienia w getcie. Dzięki nowej Umowie z
dnia 05.12.2014 r. została umożliwiona wypłata emerytur i rent z tytułu
zatrudnienia w getcie dla osób uprawnionych zamieszkałych w Polsce.
1
Ustawa o wypłacaniu emerytur i rent z tytułu zatrudnienia w
getcie ZRBG z dnia 20.06.2002 r. (Federalny Dziennik Ustaw I str. 2074)
** Pierwsza Ustawa o zmianie Ustawy o wypłacaniu emerytur i
rent z tytułu zatrudnienia w getcie ZRBG z dnia 15.07.2014 r. (Federalny
Dziennik Ustaw I str. 952)
Niezależnie od daty złożenia wniosku emerytura/renta zgodnie
z Ustawą ZRBG będzie wypłacana zasadniczo możliwie od jak najszybszej daty
rozpoczęcia wypłaty świadczeń emerytalno-rentowych, jednak najwcześniej od dnia
01.07.1997 r.
Naszym celem jest pomóc osobom zainteresowanym w dochodzeniu
swoich praw w możliwie jak najszybszym czasie i bez zbędnych formalności.
Podając poniższe wyjaśnienia chcemy przekazać Państwu bliższe informacje na
temat Ustawy ZRBG. Niniejsze informacje powinny umożliwić Państwu ocenę, czy
należą Państwo do kręgu osób uprawnionych zgodnie z Ustawą ZRBG oraz jakie
prawa przysługują Państwu w konkretnym przypadku.
2. Jakie warunki należy spełnić w celu zaliczenia okresów
składkowych z tytułu zatrudnienia w getcie?
W wyrokach z dnia 2 i 3.6.2009 r. (znak sprawy m. in. B 13 R
81/08 R oraz B 5 R 26/08 R) Federalny Sąd Socjalny (Bundessozialgericht BSG)
ustalił nowe kryteria odnośnie uznawania okresów składkowych z tytułu
zatrudnienia w getcie zgodnie z Ustawą ZRBG oraz znacznie zredukował wymogi
dotyczące cech „zatrudnienia z własnej woli“ oraz „wynagrodzenia“ (Bliższe
informacje patrz ustęp 2.3).
W dwóch dalszych wyrokach z dnia 19.5.2009 r. (znak sprawy B
5 R 14/08 R oraz B 5 R 96/07 R) Federalny Sąd Socjalny BSG orzekł poza tym, że
prześladowani, którym można uznać okresy składkowe z tytułu zatrudnienia w
getcie zgodnie z Ustawą ZRBG, przy rozszerzonych warunkach
mogą uzyskać okresy zastępcze z tytułu pobytu za granicą do
dnia 31.12.1949 r. związanego z prześladowaniem po ukończeniu 14 roku życia.
Dodatkowe zaliczenie okresów zastępczych dla byłych zatrudnionych w getcie
prowadzi do spełnienia minimalnego okresu ubezpieczenia i zazwyczaj zwiększa
kwotę emerytury.
Warunkiem uwzględnienia okresów składkowych z tytułu
zatrudnienia w getcie zgodnie z Ustawą ZRBG jest to, że zainteresowany
jest osobą prześladowaną przez reżim nazistowski w myśl
niemieckiej Federalnej Ustawy Odszkodowawczej (Bundesentschädigungsgesetz BEG)
(patrz ustęp 2.1) oraz
przebywał przymusowo w getcie znajdującym się na obszarze
wpływów nazistowskich (patrz ustęp 2.2) oraz
wykonywał pracę odbywającą się z własnej woli za
wynagrodzeniem (patrz ustęp 2.3).
Również wdowy wzgl. wdowcy tych osób mają prawa zgodnie z
Ustawą ZRBG. W tym przypadku wymienione warunki muszą być spełnione w osobie
zmarłego prześladowanego. Następcy praw szczególnych wzgl. spadkobiercy mogą po
śmierci osoby prześladowanej dochodzić praw tylko wtedy, gdy złożyła ona już za
życia wniosek o emeryturę/rentę. Spadkobiercom nie przysługuje samodzielne
prawo złożenia wniosku.
2.1 Status prawny jako osoba prześladowana
Warunkiem uwzględnienia okresów składkowych z tytułu
zatrudnienia w getcie jest w pierwszym rzędzie status prawny zainteresowanego
jako osoby prześladowanej w myśl § 1 niemieckiej Federalnej Ustawy
Odszkodowawczej (Bundesentschädigungsgesetz BEG). W przypadku wniosków o rentę
rodzinną wystarczy, jeżeli zmarły był osobą prześladowaną; członek rodziny
zmarłego nie musi być osobą prześladowaną.
2.2 Przymusowy pobyt w getcie
Zainteresowany przebywał przymusowo w getcie na terenie
zaliczonym do obszaru wpływów reżimu nazistowskiego (na przykład Polska). Pobyt
w obozie koncentracyjnym lub obozie pracy nie jest objęty Ustawą ZRBG; te
okresy mogą być jednak uwzględnione po ukończeniu 14 roku życia jako okresy
zastępcze.
2.3 Wykonywanie zatrudnienia w getcie
Zainteresowany wykonywał pracę w getcie, która odbywała się
z własnej woli. Ten warunek spełniony jest przez każdą pracę na podstawie
własnych starań lub przez pośrednictwo, jak na przykład Rady Żydow.
Zainteresowany wykonywał pracę za wynagrodzeniem.
Wynagrodzenie to wszelka zapłata w formie pieniędzy lub w naturze (na przykład
w formie żywności). Wysokość wypłaty nie ma znaczenia. Wystarczy, jeżeli
zapewnione było tylko „dowolne utrzymanie“. Poza tym nie chodzi o to, czy
wynagrodzenie było wypłacane bezpośrednio pracownikowi getta czy też wpływało
do osób trzecich (na przykład do Rady Żydów w celu zaopatrzenia getta).
Uwzględnienie prac przymusowych jako okresów składkowych z
tytułu zatrudnienia w getcie nie wchodzi w dalszym ciągu w rachubę.
3. Kto zgodnie z tym może otrzymać niemiecką emeryturę /
rentę?
Jako niemieckie świadczenia emerytalno-rentowe wchodzą w
rachubę przede wszystkim emerytura podstawowa wraz z ukończeniem 65 roku życia
albo – po śmierci osoby prześladowanej – renta dla wdów względnie wdowców.
Warunkiem nabycia prawa do niemieckiej emerytury i renty
jest jednak spełnienie wymaganego stażu ubezpieczeniowego (minimalnego okresu
ubezpieczenia). Staż ubezpieczeniowy wymagany zarówno do emerytury podstawowej
jak i do renty dla wdów wzgl. wdowców wynosi pięć lat (60 miesięcy
kalendarzowych). Może on być spełniony przez niemieckie okresy składkowe
(okresy składkowe z tytułu zatrudnienia w getcie zgodnie z Ustawą ZRBG) i
okresy zastępcze (na przykład przez okresy prześladowania przez reżim
nazistowski lub pobytu za granicą związanego z prześladowaniem do dnia
31.12.1949 r., przebyte po ukończeniu 14 roku życia). W ramach nowej Umowy z
Polską staż ubezpieczeniowy może być spełniony także przez zsumowanie
niemieckich i polskich okresów ubezpieczeniowych. Dzięki temu w przypadku
ubezpieczonych, którzy w czerwcu 1997 r. nie ukończyli jeszcze 65 lat, mogą
ewentualnie także zostać spełnione warunki stażowo-prawne dla wypłaty
wcześniejszej emerytury, najwcześniej od ukończenia 60 roku życia. Wypłata
wcześniejszej emerytury między 60 a 65 rokiem życia jest jednak zależna od
dochodu. Jeżeli pobierany był dochód z zatrudnienia powyżej dopuszczalnego limitu
(na przykład 1997 = 610 DM), emerytura może być wypłacana tylko proporcjonalnie
albo wcale
Instytucje ubezpieczeń emerytalno-rentowych zdecydowały
ponadto w drodze wykładni, że uwzględnienie okresu w getcie w zagranicznej
emeryturze/rencie nie wyklucza z reguły uznania okresów składkowych z tytułu
zatrudnienia w getcie zgodnie z Ustawą ZRBG.
Uwzględniając polsko-niemieckie Porozumienie w celu
uniknięcia podwójnego opodatkowania emerytura/renta z tytułu okresów
składkowych w getcie nie podlega opodatkowaniu zarówno w Niemczech jak i w
Polsce.
4. Wypłata emerytur i rent zgodnie z Ustawą ZRBG
Aby uprawnieni otrzymali należności wzgl. wyrównania
możliwie bez utraty czasu, kwoty należności powinny być wypłacane bezpośrednio
uprawnionym, a nie za pośrednictwem radców prawnych.
5. Co należy mieć na względzie w przypadku jednorazowego
świadczenia dla ofiar prześladowań z tytułu uznania zatrudnienia w getcie w
wysokości 2.000 Euro?
Prześladowani w myśl § 1 niemieckiej Federalnej Ustawy
Odszkodowawczej (Bundesentschädigungs-gesetz BEG), którzy pracowali w getcie,
mogą zgodnie z Dyrektywą Rządu Federalnego Niemiec2 otrzymać w określonych
warunkach jednorazowe świadczenie dla ofiar prześladowań z tytułu uznania
zatrudnienia w getcie w wysokości 2.000 Euro. Przyznanie świadczenia z tytułu
uznania zatrudnienia w getcie było możliwe mimo polsko-niemieckiej Umowy
emerytalnej z 1975 r., tak że w wielu przypadkach takie świadczenie zostało już
wypłacone osobom uprawnionym w Polsce. Wypłata tego świadczenia nie wyklucza
zgodnego z prawem emerytalnym uwzględnienia pracy wyświadczonej w getcie.
Jeżeli świadczenie z tytułu uznania zatrudnienia w getcie zostało już
przyznane, wówczas z reguły może być przyznane także świadczenie zgodnie z
Ustawą ZRBG.
Instytucją właściwą dla wypłaty świadczenia dla ofiar
prześladowań z tytułu uznania zatrudnienia w getcie jest Federalny Urząd ds.
Służb Centralnych i Nieuregulowanych Spraw Majątkowych (Bundesamt für zentrale
Dienste und offene Vermögensfragen BADV), 53221 Bonn. Bliższe informacje są
dostępne na stronie internetowej Urzędu BADV:
http://www.badv.bund.de/003_menue_links/f0_ghetto/index.html. Informacje można
uzyskać pod numerem serwisu telefonicznego +49 (0) 228 99 7030 1324 lub pod
adresem mailowym ghettoarbeit@badv.bund.de.
6. Kto udziela porad i pomocy?
W ramach niniejszej informacji
nie można było oczywiście udzielić odpowiedzi na wszystkie pytania. Poniżej
podane są dane kontaktowe poszczególnych instytucji ubezpieczenia
emerytalno-rentowego.
Proszę pamiętać: W razie pytań dotyczących
indywidualnego postępowania emerytalno-rentowego prosimy o kontakt telefoniczny
z instytucją ubezpieczenia emerytalno-rentowego opracowującą daną sprawę. Inne
instytucje ubezpieczenia emerytalno-rentowego nie mogą udzielić żadnych
informacji odnośnie danego indywidualnego przypadku. O ile prowadzona była już
korespondencja z instytucją ubezpieczenia emerytalno-rentowego, to dane
kontaktowe są podane na piśmie instytucji ubezpieczenia emerytalno-rentowego.
2 Dyrektywa Rządu Federalnego Niemiec o świadczeniu dla ofiar prześladowań
z tytułu uznania zatrudnienia w getcie nie będącego pracą przymusową (Dyrektywa
o uznaniu) z dnia 20.12.2011 r. (Monitor Federalny nr 195, str. 4608 z dnia
28.12.2011r.)
Deutsche Rentenversicherung Bund
10704 Berlin
Telefon: 0049 (0)30-86528988
Fax: 0049 (0)30-86527240