W momencie, kiedy rozpoczyna się miesiąc Adar powinniśmy się bardziej
cieszyć. W momencie, kiedy rozpoczyna się Aw powinniśmy bardziej się
smucić. Elul to zupełnie inna historia…
Riverdale jest położone
na wzgórzu. Wśród drzew rozsiane są jednorodzinne domy, małe oczka wodne
i… żydowskie instytucje. Na jednym wzgórzu mieści się chyba z
kilkadziesiąt żydowskich organizacji. Łatwo zapamiętać. Mieszkam obok
synagogi reformowanej – jeśli chcę trafić do mojego Beit Midraszu
(miejsce, gdzie studiuję zanim zacznie się rok szkolny), muszę odnaleźć
synagogę rosyjską i chasydzki sztibel, potem skręcić za centrum Chabadu w
lewo. Cała złożoność żydowskiego świata w mikroskopijnej skali. W
sklepiku pan z siwą brodą pokazuje mi album o Polsce. Zdjęcia z Jesziwy
Lubelskiej i Getta. Żydowska polskość, izraelskość, miesza się z
wielokulturowością – cechą rozpoznawczą Nowego Jorku.
Wracam po pierwszym dniu w moim
nowym świecie. Jednak nie jestem nowym człowiekiem. Czuję się wypełniona
grzechami, wspomnieniami jak wędrowiec, który zabrał ze sobą zbyt dużo
zbędnych rzeczy. Można bronić się tym, że każdy z nas ma taki wór i że
to dzięki niemu miesiąc Elul nabiera charakteru. Gdybyśmy, co oczywiście
jest niemożliwe, cały rok, całe życie nie zgrzeszyli ani razu – Elul
straciłby swój sens, swój charakter.
Miesiąc Aw zawsze będzie
smutny, bo Aw jest o tym co było kiedyś, Adar zawsze będzie wesoły, bo
już zostaliśmy uratowani. Wydźwięk miesiąca Elul jest podobny nam,
naszej drodze. Jest na obraz i podobieństwo człowieka – jest jego
cieniem. Zależy od tego co w niego wnieśliśmy i co wyniesiemy z niego,
jakie wyciągniemy wnioski. To czy uda się zmienić to, co jest źródłem
problemu, by tak jak naucza Rambam nie popełnić kolejny raz tego samego
błędu. W Hihlot Teszuwa (w przepisach dotyczących pokuty) Majmonides –
tak właśnie pisze o nawróceniu.
W tym miesiącu nic nie dzieje się
samo z siebie. To tylko od nas zależy dokąd pójdziemy. Dotarłam do rogu
Zachodniej 246 i Nieoświetlonej (nie wiem więc jak się nazywa
naprawdę). Zajrzałam do synagogi reformowanej i zostawiłam swoją
wizytówkę. Przemiła Pani w recepcji bardzo się ucieszyła i obiecała, że
oddzwonią do mnie, jak tylko rabinka wróci z urlopu. Dom w którym
mieszkam jest tuż za rogiem. Skręcam w aksamitną, przepełnioną dźwiękami
cykad ciemność i już wiem, że nie wiem dokąd idę. Jest koniec dnia,
rozładowana komórka, komputer. Nie pamiętam nic, kompletnie nic, w
zupełnym mroku nie mogę odnaleźć drogi.
Oto moje życie – pomyślałam. Nade mną
wszystkowiedzące gwiazdy, w okolicy domy pełne życia. Ja sama w wielkim
świecie, które nie zna mnie, tak jak ja nie znam jego. Jest Rosz Hodesz,
Nowy miesiąc, więc z natury rzeczy nie ma ani śladu księżyca…
Próbujemy dokonać zmian (i nie mam tu na myśli przesunięcia pomiędzy tym
a innym odłamem judaizmu) – zrzucenia paru kilogramów czy miejsca
pobytu. Kiedy naprawdę chcę stać się lepszym człowiekiem i trzeba
zanurkować we własną wewnętrzną otchłań i żadna droga nie wydaje się być
tą właściwą. Gwiazdy zachodniego nieba nie wskazują drogi. Nie jest też
wypisana w ociemniałym wnętrzu – jest tylko jedna szansa, że coś
zapamiętaliśmy. Imiona, adresy, jakieś punkty odniesienia. Każdy
szczegół nabiera w takim momencie szczególnej mocy. Każdy pominięty za
światła dnia drobiazg teraz może być nieocenioną wskazówką. Krążę i nic
nie wydaje się być znajome. Ani we mnie, ani poza mną. Nawet ja wobec
tego wewnętrznego bagażu staje się dla siebie kimś obcym, tak jak obca
jestem mijającym mnie ludziom, którzy mimo moich wysiłków nie chcą
zatrzymać, choć na chwilę swoich luksusowych aut. Choć przerażają mnie
zamknięciem, wiem, że czasem niczym się od nich nie różnię. No może
jedynie tym, że ja idę zgubiona po drodze, oni jadą do domu, który
wiedzą gdzie pozostawili. W każdym razie odważyłam się zapukać do
nieznanego domu. Ten moment w miesiącu Elul jest niezwykle ważny –
trzeba by wyjść z izolacji – porozmawiać z drugim człowiekiem, nawiązać
kontakt, przeprosić.
I’m so sorry – powiedziałam. – Zgubiłam się i
wszystko co pamiętam to ta synagoga na rogu i numer domu. Kilka minut
później jechałam już w samochodzie.
Och, gdybym tylko bardzie
wytrwale szła drogą. Miejsce, które szukałam było tuż za rogiem.
Jesteśmy skazani na drugiego człowieka i na zaufanie. Było tam jeszcze
wiele zbiegów okoliczności. Moi gospodarze czuli się bardzo winni.
–
Nie martwcie się powiedziałam, będzie z tego piękna opowieść o miesiącu
Elul, poszukiwaniu samych siebie w ciemnościach i tym, że nie można
znaleźć drogi do siebie bez drugiego człowieka i jeszcze o pamiętaniu,
że każdy szczegół, który zapamiętamy z tego czego się nauczyliśmy, jeśli
pozostanie w pamięci, może pomóc nam odnaleźć drogę… W końcu bycie
Żydem to pamiętanie, czasem imion, czasem nawet drobnych szczegółów
dzięki, którym możemy odnaleźć prawdę o sobie i dzięki temu też nasz
żydowski dom i poczucie bezpieczeństwa.
Życzę Wam z całego serca owocnych poszukiwań Waszej drogi w miesiącu Elul.
Pozdrowienia z Nowego Jorku,
Miriam Gonczarska