Jakie są różnice między Talmudem Babilońskim a Jerozolimskim
i dlaczego częściej odwołujemy się do Babilońskiego?
Na początku
byli tanaici (tanaim od 'tana’ – 'uczony’) – mędrcy działający w Ziemi Jisraela
w I i II wieku n.e., którzy spisywali misznajot, czyli nauki dotąd
zachowywane i utrwalane przez powtarzanie na głos. Najważniejsi tanaici
to rabi Jehoszua, Eliezer, Akiwa, Jose, Meir, Eleazar i Jochanan ben Zakaj.
W II wieku rabi Jehuda Hanasi, przewodniczący Sanhedrynu,
zredagował teksty wielu misznajot i powstała Miszna, która jest podstawą
Talmudu. Ma ona sześć porządków (sedarim), 63 traktaty (masechtot).
Misznajot,
które nie znalazły się w Misznie, tworzą Berajtę (’naukę na zewnątrz’). Nie są
one zebrane w jednym tomie, ale rozproszone, jakkolwiek najbardziej popularnym
zbiorem berajtot jest Tosefta (’dodatek’).
I od tego
momentu zaczyna się historia tworzenia Talmudów: Babilońskiego i
Jerozolimskiego.
Oba Talmudy
tworzyli amoraici [’amar’ znaczy 'mówić’, 'objaśniać’, ale także 'uczyć’ w
misznaickim hebrajskim]. Ośrodki tworzenia Talmudów były dwa. Jisrael – np.
Cezarea, Tyberiada, Lydda, Seforis. Babilonia – np. Sura, Nehardeia, Mata
Mahasja. Czas powstawania: 200-500 n.e.
Mówi się o
pięciu pokoleniach amoraitów palestyńskich (jerozolimskich) – każdy z nich to rabbi.
Wymienia się siedem (lub osiem) pokoleń amoraitów babilońskich – każdy z nich
to raw. Oba te ośrodki zajmowały się omawianiem prawie identycznej Miszny. Ich
dyskusje zostały zapisane jako dwie Gemary, które razem z Miszną tworzą
dwa Talmudy.
Talmud
Jerozolimski zredagował rabbi Jochanan w końcu IV i początku V wieku. W języku
zachodnioaramejskim i hebrajskim misznaickim.
Talmud
Babiloński około sto lat później zredagowali raw Aszi i raw Rawina w języku
wschodnioaramejskim i hebrajskim misznaickim.
I teraz
ważny moment: w końcu redakcji Talmudu Babilońskiego uczestniczyli saworaici (’sawar’
– 'myśleć’, 'badać’) następcy amoraitów i oni nadali Talmudowi Babilońskiemu
bardziej wypracowany kształt. Po nich przyszli z kolei ich następcy – gaonim (’gaon’-
'duma’, 'wspaniałość’). Na prawie 600 lat! Ci skupili się nad Talmudem
Babilońskim, jako bardziej „aktualnym” (jego redakcję zakończono
później) raczej, niż nad Jerozolimskim. Także dlatego, że Babiloński był
obszerniejszy. Przez następne około 500 lat wnosili do niego dalsze
udoskonalenia i poprawki. Talmud Babiloński w ich wersji redakcyjnej –
przeprowadzonej dokładnie, bez pośpiechu, ze zwróceniem uwagi na detal –
uzyskał zdecydowana „przewagę” nad Talmudem Jerozolimskim, który jest
także studiowany w jesziwach, ale Babiloński traktuje się jako ważniejszy ze
względu na obszerność, większą liczbę poruszanych zagadnień, większą
wnikliwość, doskonałość redakcji i tradycję.
Uwaga: Co prawda i amoraici z Babilonii i amoraici z Erec Jisrael pisali
komentarze do Miszny zredagowanej przez r. Jehudę Hanasiego, ale uważa się, że
twórcy Talmudu Jerozolimskiego mieli dostęp do nieco wcześniejszej wersji, a Babilońskiego
– do ostatecznej.
/zrodlo: the 614 commandment/