Rosz Haszana (dosłownie: „głowa roku”) jest żydowskim
świętem, które najbardziej ze wszystkich żydowskich świąt wykracza w swoim
głębokim sensie także poza sprawy żydowskie i poza judaizm. Jest świętem,
którego sens jest uniwersalny,
bo dotyczy całej ludzkości. Takie święta, jak np. Pesach
(Wyjście z Egiptu) czy Szawuot (otrzymanie Tory) przypominają o najważniejszych
wydarzeniach w historii Żydów i wyłącznie Żydów. Rosz Haszana nie dotyczy
żadnego takiego wydarzenia, choć nawiązuje m.in. do narodzin i poświęcenia
Jicchaka (dosł. „związania” – Akedat Jicchak). Jest to święto upamiętniające
zakończenie Boskiego aktu stwórczego, a dokładnie jego szósty dzień, w którym
stworzony został człowiek. Człowiek, który przecież nie był Żydem, ale Praojcem
wszystkich ludzi.
Pierwszą ważną sprawą jest fakt, że nie jest to
upamiętnianie stworzenia świata w sensie fizycznym – galaktyk, gwiazd, planet,
oceanów, zwierząt, ale pojawienia się istoty ludzkiej. Oznacza to, że właśnie
dopiero stworzenie człowieka – jedynego dzieła Boga uczynionego „według istoty
Boga” – dopełniło świat czyniąc go ukończonym i sensownym. Dlatego Rosz Haszana
– pierwszy dzień miesiąca tiszri, rozpoczynający kolejny rok w historii świata,
jest w rzeczywistości rocznicą przypadającą o pięć (metaforycznych) dni (epok
stwarzania) później, niż ustanowione zostały podstawy świata materialnego.
Drugą ważną cechą tego święta jest to, że żydowski Nowy Rok
obchodzony jest zupełnie inaczej niż Nowy Rok w większości kultur. Nie jest
okazją do radosnej celebracji, alkoholu i zabawy. Jest Dniem Sądu.
Przygotowania do tego dnia trwają już w miesiącu elul poprzedzającym święto – i
polegają na analizowaniu własnych uczynków, szczególnie tych złych –
skierowanych przeciwko ludziom i Bogu. Celem etycznym Rosz Haszana i
następującego po nim (dziesiątego dnia tiszri) Jom Kipur jest analizowanie
własnego życia, dostrzeżenie win, okazanie skruchy, przebłaganie Boga i
skrzywdzonych bliźnich. Jest szczególną cechą judaizmu, że Nowy Rok staje się
okazją do rozliczenia swojego życia, ocenienia własnej postawy wobec Boga i
ludzi.
W czasie pierwszego wieczornego posiłku w Rosz Haszana zjada
się – między innymi – owoc granatu, przed jedzeniem którego trzeba powiedzieć:
„Niech będzie Twoją wolą, aby nasze zasługi były tak liczne, jak pestki
granatu”.
Rosz ha-Szana (dosłownie: głowa roku) jest żydowskim
świętem, które najbardziej ze wszystkich żydowskich świąt wykracza w swoim
głębokim sensie także poza sprawy żydowskie i poza judaizm. Jest świętem,
którego sens jest uniwersalny, bo dotyczy całej ludzkości.
Takie święta, jak np. Pesach (Wyjście z
Egiptu), czy Szawuot
(otrzymanie Tory) nawiązują do najważniejszych wydarzeń w historii Żydów i
wyłącznie Żydów. Rosz ha-Szana nie dotyczy żadnego wydarzenia związanego
bezpośrednio i szczególnie z Żydami (choć nawiązuje m.in. do narodzin i
poświęcenia [związania – Akedat Jicchak]
Izaaka). Jest to święto upamiętniające zakończenie Boskiej Kreacji, a dokładnie
jej szósty dzień, w którym stworzony został człowiek. Człowiek, który przecież
nie był Żydem, ale praojcem wszystkich ludzi.
Pierwszą ważną sprawą jest fakt, że nie jest to
upamiętnianie stworzenia świata w sensie fizycznym – galaktyk, gwiazd, planet,
oceanów, roślin, zwierząt, ale pojawienia się istoty ludzkiej. Oznacza to, że
właśnie dopiero stworzenie człowieka – jedynego tworu Boskiej Kreacji
uczynionego „według istoty Boga” – dopełniło świat czyniąc
go ukończonym i sensownym. Dlatego Rosz ha-Szana – pierwszy dzień miesiąca
tiszri (tiszrej) – rozpoczynający kolejny rok w historii świata, jest w
rzeczywistości rocznicą przypadającą o pięć (metaforycznych) dni (epok stwarzania) później,
niż ustanowione zostały podstawy świata materialnego.
Drugą ważną cechą tego święta jest to, że żydowski Nowy
Rok obchodzony jest zupełnie inaczej niż Nowy Rok w większości kultur. Nie
jest okazją do radosnej celebracji, alkoholu i zabawy. Jest Dniem Sądu.
Przygotowania do tego dnia trwają już w miesiącu elul poprzedzającym święto – i
polegają na analizowaniu własnych uczynków, szczególnie tych złych –
skierowanych przeciwko ludziom i Bogu. Celem etycznym Rosz ha-Szana i
następującego po nim (dziesiątego dnia tiszri) Jom Kipur jest
przeegzaminowanie własnego życia, dostrzeżenie win, okazanie skruchy,
przebłaganie Boga i skrzywdzonych bliźnich. Jest szczególną cechą judaizmu, że
Nowy Rok staje się okazją do rozliczenia swojego życia, zanalizowania własnej
postawy wobec Boga i ludzi.
Dni Rosz ha-Szana są jednak dniami sądu nie wyłącznie nad
Żydami. Bóg osądza wszystkie istoty i wszystkich ludzi na podstawie ich czynów.
Decydują się ich przyszłe losy. Dlatego dni pomiędzy Rosz ha-Szana a Jom Kipur, nazywane
są Jamim Noraim (Dni grozy) lub Aseret Jemaj Teszuwa (Dziesięć Dni
Skruchy). W dzień Rosz ha-Szana Bóg otwiera Księgi i zapisuje w nich
przyszłość całej ludzkości – każdego człowieka z osobna, według jego win i
zasług.
Ostatni dzień elul (erew Rosz ha-Szana), będący jednocześnie
ostatnim dniem starego roku, spędza się na studiowaniu Tory i żałowaniu
popełnionych grzechów. Uniwersalizm Rosz ha-Szana uzmysławiają modlitwy, ktore
trwają tego dnia zazwyczaj aż do południa. W modlitwie Szmone esre odmawianej
na Rosz ha-Szana głownym tematem jest władza Boga nad całym światem i prośba,
aby wszyscy ludzie uwierzyli w Boga i przestrzegali jego micwot (przykazań).
W Szmone esre na Musaf odmawia się trzy szczególne
błogosławieństwa: Malchujot, Zichronot i Szofrot. Pierwsze z nich (dosłownie:
„Władza królewska”) omawia zwierzchnictwo Boga nad światem, drugie
(„Upamiętnienia”) – przypomina opiekę Boga nie tylko nad narodem
Izraela, ale nad całą ludzkością, trzecie – przywołuje otrzymanie Tory i dźwięk
szofaru, który rozlegał się wówczas pod górą Synaj.
Dęcie w szofar (róg barani, znacznie rzadziej antylopy lub
gazeli) jest przykazaniem Tory, którego wypełnienie nakazane jest w pierwszy
dzień Rosz ha-Szana. Mędrcy ustanowili ten obowiązek również w drugi dzień
święta. Rolę dęcia w szofar tak opisuje Rambam: ” (micwa ta) pobudza
nas słowami: „obudź się, o uśpiony! Spójrz na swoje czyny i wróć do
Boga! Przypomnij sobie Kreatora – ty, któryś zapomniał prawdy własnego
istnienia, poświęcając się próżnym działaniom życia, które nie mogą ci
pomóc. Wejrzyj na swoją duszę! Zmień swoje czyny i postępowanie na lepsze!
Odstąp od niegodziwości (…)”
Przed dęciem w szofar i słuchaniem dźwieku szofaru należy
zmówić specjalne modlitwy. Jeżeli pierwszy dzień Rosz ha-Szana przypada w
Szabat, wówczas nie wykonuje się tej micwy. Drugi dzień nigdy nie zbiega się z
Szabatem.
Rosz ha-Szana.
Rozpoczęcie: pierwszy dzień miesiąca tiszri.
Czas trwania – 2 dni.
Dlaczego Rosz ha-Szana jest świętem dwudniowym, skoro
rocznica stworzenia człowieka może przypadać tylko jednego dnia i Tora opisuje
je jako święto jednodniowe?
Rosz ha-Szana jest jedynym świętem, które przypada w
pierwszy dzień nowego miesiąca (pierwszego dnia tiszri). Ogłoszenie nowego
miesiąca nie następowało, nim świadkowie nie zgłosili zaobserwowania nowiu
księżyca przed Sanhedrynem.Dopiero po tym Sanhedryn ogłaszał publicznie, że
miesiąc się rozpoczął. Ponieważ świadkowie mogli się spóźnić, Rosz ha-Szana
została ustanowiona dwudniowym świętem, aby wszyscy mieli pewność, że
niezależnie od tego, czy świadkowie pojawili się wcześniej, czy poźniej –
święto obchodzone jest we właściwym czasie.
…….
Charakterystycznymi, tradycyjnymi potrawami na pierwszy
wieczorny posiłek w Rosz ha-Szana są dania symbolizujące nadzieję na udany,
dostatni nowy rok:
– jabłka w miodzie, przed spożyciem których wypowiada się
słowa: „niech będzie Twoją wolą, aby obdarzyć nas dobrym, udanym
rokiem”
– głowa ryby. Należy przed jej jedzeniem powiedzieć : „Niech
będzie Twoją wolą, abyśmy szli na czele, a nie z tyłu”
– owoc granatu, przed jedzeniem którego trzeba powiedzieć :
„Niech będzie Twoją wolą, aby nasze zasługi były tak liczne, jak pestki
granatu”
Ponadto na Rosz ha-Szana popularne są między innymi:
– okrągłe challot (chałki) symbolizujace zrównoważone,
harmonijne życie w nowym roku
– challot w kształcie ptaków symbolizujące modlitwy, lecące
w niebo jak na ptasich skrzydłach
– miód, w ktorym tradycyjnie macza się challot
– ciasto miodowe (lekach)