Przy okazji
zbliżającego się święta Chanuka, warto odnotować podstawową różnicę pomiędzy
kulturą grecką a kulturą żydowską, bo to ona była jedną z osi konfliktu
pomiędzy politeizmem Greków a monoteizmem Żydów, których zwycięstwo upamiętnia
to święto.
Dotyczy ona
samej koncepcji bóstwa.
Politeizm grecki kształtował bogów wedle wizerunku ludzi, podczas gdy judaizm
starał się kształtować ludzi według wizerunku Boga.
Bogowie
greccy pełni byli ludzkich wad i namiętności, byli np. istotami zdominowanymi
przez seks i pożądanie władzy, o którą walczyli między sobą. Jednocześnie
bogowie ci są wytworem Natury. Ich cechy w znacznym stopniu stanowią realizację
instynktów, a nie w żadnym sensie próbę ich poskromienia poprzez stosowanie
zasad etycznych (wystarczy przypomnieć sobie chociażby np. podboje miłosne
Zeusa przybierającego postać łabędzia lub byka – i kopulującego zarówno z
pięknymi kobietami jak i z pięknymi mężczyznami, czy podstępy Hermesa, które
stosuje on aby przechytrzyć swoich przeciwników).
Bóg Żydów to istota charakteryzująca się zdecydowanie przeciwnymi cechami:
aseksualna, poza i ponad Naturą i światem, który powstał wyłącznie dzięki
aktowi woli Boga (a więc jest czymś od Boga niższym) – istota duchowa, idealnie
łącząca w sobie przeciwstawne cechy: sprawiedliwość i umiejętność wybaczania.
Człowiek ma naśladować Boga, a więc musi uznać wyższość etyki nad instynktem,
wyższość Prawa nad tym, co wynika z jego ułomnej natury, której ograniczenia ma
pokonywać.
Konsekwencją tych różnic było – i jest dotąd – postrzeganie
człowieka.
Grecki światopogląd cenił człowieka przede wszystkim za jego
walory estetyczne i naturalne dary ciała i ducha – jak siłę, odwagę, spryt,
inteligencję, zdolności artystyczne, militarne, sportowe.
Judaizm uważał, że każdy – absolutnie każdy człowiek jest
stworzony celem Elokim, czyli „według istoty Boga” – co oznacza, że
każdy człowiek (bez żadnego wyjątku) nosi w sobie nieskończoną wartość. Jednak
jego ocena nie zależy od tego, jakie zdolności i cechy otrzymał w darze od losu
bez wysiłku, ale od tego, jak traktuje innych ludzi, czyli odbywa się według
kryteriów etycznych.
*
Konflikt pomiędzy tym w kulturze, co reprezentuje tradycję
grecką a tym, co reprezentuje tradycję judaizmu – przejawia się współcześnie
między innymi:
* kultem zdrowia i fizycznego piękna w miejsce kultu mądrości
i nadrzędności zasad etycznych, odwołujących się do opozycji dobra i zła.
* powrotem do starożytnego kultu Natury (pod postacią np.
niektórych skrajnych przejawów ochrony środowiska naturalnego, gdy wchodzą one
w bezpośredni konflikt z prawami ludzi i w tym konflikcie wygrywają).
* próbami zmiany definicji małżeństwa (pamiętajmy o roli,
jaką odgrywał w kulturze starożytnej Grecji homoseksualizm), a także
zacieraniem różnic pomiędzy płciami.
/the614commandment/