„Ruda, córka Cwiego. Historia Żydów na Warszawskiej Pradze”.Autor: Adam Dylewski.
Oba warszawskie brzegi Wisły opowiadają własną, odmienną historię.
Prawobrzeżna Praga to kamienice, bramy, bazar, kominy, kolej, hardy, nieco
lumpenproletariacki charakter. Lekko tylko ranna w powstaniu, wyszła
z tragedii zburzonego miasta bez wielkich strat. Do dziś cieszy się opinią
jedynej dotykalnej enklawy mitycznej Warszawy sprzed zniszczenia.
Przez kilka wieków mieszkali tu Żydzi. Ruda, córka Cwiego,
spoczęła na praskim cmentarzu, Szmul Zbytkower dał nazwę Szmulowiznie, Gabriel
Bergson ufundował Wielką Synagogę, Manas Ryba rozwijał Bazar Różyckiego,
a Dawid Rosenblum i Stanisław Najman stworzyli zręby potęgi fabryk
Labor i Wulkan. Swój ślad odcisnęli też fanatyczny Bal-Czuwe, mistrz
bokserski Samuel Kenigswein i Miss Judea Zofia Ołdak.
Prascy Żydzi, podobnie jak cała
prawobrzeżna dzielnica, jednocześnie byli częścią Warszawy i czuli swoją
odrębność. Nierzadko były to związki bardzo silne, czego dowodzi wydanie
praskiej księgi pamięci w Tel Awiwie i utworzenie praskiego
ziomkostwa w Paryżu. W relacji z archiwum Ringelbluma opisującej
wysiedlenie praskich Żydów do getta czytamy: „Na dzień przed zamknięciem
dzielnicy jeden z praskich Żydów, były pracownik mykwy, popełnił
w niej samobójstwo – zgodnie ze swoją zapowiedzią, że on Pragi nie
opuści”.
Kto był „praskim gaonem”,
a kto „genialnym dzieckiem z Pragi”? Gdzie się podziały istniejące
jeszcze po wojnie praskie synagogi i domy modlitwy? Adam Dylewski odkrywa
te i inne tajemnice żydowskiej Pragi.
Praga była małą ojczyzną dla wielu Żydów, którzy podobnie
jak cała prawobrzeżna dzielnica jednocześnie byli częścią Warszawy i czuli
swoją odrębność. Mieszkali tu przez kilka wieków i mieli istotny wpływ na
rozwój i kształt Pragi.
O Rudzie, która spoczęła na praskim cmentarzu, Szmulu Zbytkowerze, od którego
wzięła swoją nazwę Szmulowizna, o Gabrielu Bergsonie, który ufundował Wielką
Synagogę, Manasie Rybie, który rozwijał Bazar Różyckiego, Dawidzie Rosenblumie
i Stanisławie Najmanie, którzy stworzyli zręby potęgi fabryk Labor i Wulkan,
fanatycznym Bal-czuwie, mistrzu bokserskim Samuelu Kenigsweinie, o Miss Judea
Zofii Ołdak oraz o wielu innych mieszkańcach tej części Warszawy, o miejscach z
nimi związanych i śladach, które pozostały, z okazji premiery książki „Ruda,
córka Cwiego. Historia Żydów na warszawskiej Pradze” opowie Adam Dylewski.
Rozmowę poprowadzi Adam Lisiecki.
Zapraszamy do Muzeum Warszawskiej Pragi.
„W 1934 roku bracia: Izrael,
Jehuda, Jehoszua, Józef i Zew Grynsztejnowie ufundowali zachowane do dziś
malowidła w domu modlitwy ulokowanym w oficynie. Pierwsze wzmianki o istnieniu
miejsca kultu przy Targowej 50/52 pochodzą z 1869 roku. Utrzymującym dom
modlitwy był wówczas Szmul Eckstein. W 1926 roku zarejestrowano aż trzy
modlitewnie; nie wiadomo jednak, czy wszystkie mieściły się w oficynie. Po
usunięciu Żydów w październiku 1940 roku pomieszczenia oddano na warsztat
ślusarsko mechaniczny Władysława Himkowskiego. Po 1945 roku w pomieszczeniu
zachodnim mieścił się garaż samochodowy, a we wschodnim – warsztat
krawiecki”.
Warszawska Praga, chociaż jest częścią miasta stołecznego, do dziś zachowała
swój indywidualny, odrębny charakter, a stare kamienice kryją niejedną
tajemnicę.
Książka Adama Dylewskiego, której premiera już w środę, to fascynująca wyprawa
ulicami Pragi.
Zapraszamy również na spotkanie z autorem do Muzeum Warszawskiej Pragi, czyli
miejsca, które jest bezpośrednio związane z treścią książki. Będzie można nie
tylko posłuchać, ale i zobaczyć.
https://www.facebook.com/events/163836574571590/
—
Książkę można zamawiać na stronie:
https://czarne.com.pl/katalog/ksiazki/ruda-corka-cwiego