Pi±tek 13 maja 2011 Zapalenie ¶wiec godz 20:18
Hawdala 21:43
Parszat Behar
(Ksiêga Kap³añska: 25:1-26:2)
(Haftara: Jermiahu 32:6-27)
(Pirkej Awot: Rozdzia³ 3)
(Sfirat Haomer)
Materia³ przygotowany przez rabina Chaima Kornberga z Jerozolimy
1. [25:12,13] „Poniewa¿ Rok Jubileuszowy bêdzie dla was ¶wiêty … ka¿dy powróci do swej dziedzicznej w³asno¶ci.” Co jest ¶wiêtego w Roku Jubileuszowym? Co jest ¶wiêtego w osobie powracaj±cej do swej dziedzicznej w³asno¶ci?
2. [25:17]“Nie oszukujcie siê nawzajem … Ja jestem Bogiem, twoim Panem.” Nasza tradycja mówi nam, ¿e prawdziwy postêp duchowy i religijny nie jest mo¿liwy dla niemoralnych ludzi. Dlaczego sprawy biznesowe mia³yby wp³ywaæ na duchowe i religijne ¿ycie cz³owieka?
3. [25:30] “Dom, który znajduje siê w mie¶cie otoczonym murami, bêdzie nale¿a³ do nabywcy na zawsze…” Nasze teksty chasydzkie mówi±, ¿e miasta otoczone murami i miasta nieotoczone murami symbolizuj± dwa typy osobowo¶ci. Jak± osobowo¶æ symbolizuje ka¿dy typ miasta? Jaki typ osoby jest bardziej godny pochwa³y?
4. [Jirmiahu 32:18] “… On odp³aca za grzechy ojców ich dzieciom…” Tora mówi, ¿e dzieci nie bêd± karane za grzechy rodziców (Dwarim 24:16). Jak mo¿emy zrozumieæ to, ¿e dzieci cierpi± za grzechy ojców?
5. [Pirkej Awot]“ … tego kogo lubi± ludzie, lubi Bóg…” Dlaczego Bóg mia³by lubiæ osobê tylko za to, ¿e jest lubiana w towarzystwie?
Komentarz:
Im silniejsza u cz³owieka jest wizja uniwersalno¶ci, tym wieksza rado¶æ, której do¶wiadczy i tym wiêcej zas³uzy na ³askê Bo¿ego o¶wiecenia. Rzeczywisto¶æ opatrzno¶ci Boga widoczna jest, gdy widzi siê ¶wiat w ca³o¶ci.
–R. Awraham J. H. Kuk, 1865-1935, Litwa i Izrael.
Po¶wiêcone pamiêci Chaima Yosefa Yechiela ben Eliyahu Kummera z”l oraz Eliyahu i Margaret Kummer z”l
Materia³ przygotowany przez rabina Jicchaka Rapoporta z Wroc³awia
Materia³ przygotowany przez rabina Boaza Pasha z Krakowa
O stosunkach miêdzy cz³owiekiem a ziemi±
Parsza zaczyna siê:
„Potem Pan powiedzia³ do Moj¿esza na górze Synaj: «Mów do Izraelitów i powiedz im: Kiedy wejdziecie do ziemi, któr± dajê wam, wtedy ziemia bêdzie tak¿e obchodziæ szabat dla Pana. Sze¶æ lat bêdziesz obsiewa³ swoje pole, sze¶æ lat bêdziesz obcina³ swoj± winnicê i bêdziesz zbiera³ jej plony, ale w siódmym roku bêdzie uroczysty szabat dla ziemi, szabat dla Pana. Nie bêdziesz wtedy obsiewa³ pola ani obcina³ winnicy nie bêdziesz ¿±³ tego, co samo wyro¶nie na polu, ani nie bêdziesz zbiera³ winogron nieobciêtych To bêdzie rok szabatowy dla ziemi. Szabat ziemi bêdzie s³u¿y³ wam za pokarm: tobie, s³udze twemu, s³u¿±cej twej, najemnikowi twemu i osiad³emu u ciebie, tym, którzy mieszkaj± u ciebie. Ca³y jego plon bêdzie s³u¿yæ za pokarm tak¿e twojemu byd³u i zwierzêtom, które s± w twoim kraju.”(Wajikra 25, 1-7).
Dlaczego ta micwa przykazana zosta³a w³a¶nie górze Synaj i dlaczego zosta³o to wyra¼nie napisane w odró¿nieniu od innych przykazañ przykazanych na Synaju?
Raszi wyja¶nia:
Na górze Synaj – jaki jest zwi±zek roku szabatowego z gór± Synaj? Czy wszystkie przykazania nie zosta³y dane na Synaju? Ma nas to nauczyæ, ¿e tak jak przy roku szabatowym – ogólne zasady, szczegó³y i wyja¶nienia by³y powiedziane na Synaju, tak te¿ wszystkie inne (micwot) wraz z ogólnymi zasadami i szczegó³ami by³y dane na Synaju.
Rabin Klonimus Kalman pragnie zrozumieæ znaczenie roku szabatowego, nie tylko w kontek¶cie ludzkim, w punktu widzenia cz³owieka odpoczywaj±cego od pracy, lecz g³ównie w kontek¶cie ziemi, poniewa¿ to ziemia odpoczywa od pracy, jak wynika z tego, co jest napisane: „szabat dla ziemi”. Sposób ujêcia tego w s³owa sugeruje, ¿e to ziemia odpoczywa (w przeciwieñstwie do przykazania szabatu, które jest skierowane do cz³owieka: „i siódmy dzieñ – szabat (…) nie bêdziesz wykonywa³ ¿adnej pracy, ty i twój syn i twoja córka…” (Wj. 20:1)
Poza tym Rabin Klonimus Kalman zauwa¿a, ¿e przykazanie zwrócone jest do ziemi i czy mo¿na przykazaæ co¶ ziemi? Czy pos³ucha g³osu Tory i przestanie pozwalaæ rosn±æ ro¶linom, przecie¿ to ro¶liny z niej same wyrastaj±!
Rabin Klonimus Kalman odpowiada:
Istot± micwy siódmego roku jest pokazanie w³adzy Haszem na ¶wiecie i obowi±zek ca³kowitego mu siê podporz±dkowania.
Wróæmy do dni Stworzenia. Ziemia zosta³± stworzona i Stwórca da³ jej przykazania (o ile uznamy to za tryb rozkazuj±cy): „«Niechaj ziemia wyda ro¶liny zielone: trawy daj±ce nasiona, drzewa owocowe rodz±ce na ziemi wed³ug swego gatunku owoce, w których s± nasiona».( Rdz. 1:11)
Rabini twierdz±, ¿e przykazanie przeznaczone dla ziemi dotyczy³o wydania takich ro¶lin, których owoce bêd± smakowaæ podobnie do drzewa. Tak mówi Raszi: „drzewa owocowe” – to znaczy, ¿e smak drzewa powinien byæ taki sam jak smak owocu. Ziemia jednak tak nie uczyni³a, lecz: „ziemia wyda³a (…) drzewa rodz±ce owoce.” Ale samo drzewo nie by³o owocem.
St±d mamy tak¿e odpowied¼ na pytanie dotycz±ce pragnienia, które popchnê³o Adama i Chawê do zjedzenia z Drzewa Poznania (i zapomnimy o za³ó¿eniu, ¿e chcieli zdobyæ wiedzê, któr± obieca³ im w±¿: Ale wie Bóg, ¿e gdy spo¿yjecie owoc z tego drzewa, otworz± siê wam oczy i tak jak Bóg bêdziecie znali dobro i z³o” (Rdz. 3:5). Co by³o w nim tak niezwyk³ego?
A odpowied¼ brzmi, ¿e by³o to jedyne drzewo, przy którym ziemia odpowiedzia³a na przykazanie Stwórcy i wyda³a drzewo, którego „smak drzewa i smak owocu by³y takie same”, tak ¿e spróbowanie pnia i spróbowanie owocu dadz± taki sam smak. Tak te¿ wynika z tego, jak to zosta³o napisane: „I zobaczy³a kobieta, ¿e drzewo by³o dobre do jedzenia…” (Rdz. 3,6) co odnosi siê do samego drzewa, ¿e by³o dobre do jedzenia, a nie do jego owocu. Dlatego Adam i Chawa chcieli spróbowaæ tego wyj±tkowego drzewa, które wype³ni³o ca³kowicie my¶l i rozkaz Stwórcy.
Ro¶liny nie wyros³y same tylko na rozkaz Haszem, lecz potrzebne by³o zaanga¿owanie cz³owieka, który zacz±³ co¶ hodowaæ, tak mówi midrasz. I na poparcie tego podaje pasuk: nie by³o jeszcze ¿adnego krzewu polnego na ziemi, ani ¿adna trawa polna jeszcze nie wzesz³a – bo Pan Bóg nie zsy³a³ deszczu na ziemiê i nie by³o cz³owieka, który by uprawia³ ziemiê.” (Rdz. 3,5) To znaczy, ¿e poniewa¿ „nie by³o cz³owieka, który by uprawia³ ziemiê” dlatego „nie by³o jeszcze ¿adnego krzewu polnego na ziemi, ani ¿adna trawa polna jeszcze nie wzesz³a”. Wyja¶nione jest, ¿e nie by³a to „praca” fizyczna wymagaj±ca orania i siania lecz „praca” duchowa, a „praca” duchowa, jak wiadomo, to modlitwa, jak zosta³o wyja¶nione w Talmudzie (Taanit 2) „Co to jest praca serca? Trzeba powiedzieæ: modlitwa. A jaka jest przyczyna tego, ¿e nie zes³a³ deszczu? Poniewa¿ „nie by³o cz³owieka, który by uprawia³ ziemiê.” I nikt by nie doceni³ deszczu. Gdy cz³owiek siê pojawi³ i zobaczy³, jak bardzo ¶wiat potrzebuje deszczu, zacz±³ siê modliæ i deszcz spad³ i drzewa i ro¶liny wyros³y (Raszi Bereszit 2:5)
Skoro tak, w sytuacji przed grzechem, Drzewo Poznania wymaga³o minimalnej pracy by wyda³o owoce – jedynie modlitwy. Ale po grzechu i po przekleñstwie – „Nie bêdziesz z niego je¶æ – przeklêta niech bêdzie ziemia z twego powodu: w trudzie bêdziesz zdobywa³ od niej po¿ywienie dla siebie po wszystkie dni twego ¿ycia.” (Rdz, 3, 17-18) i wtedy spad³ na cz³owieka dodatkowy obowi±zek, oranie i sianie i czekaæ, a¿ ziemia wyda owoce. I ju¿ nie ma mowy o tym, ¿e ca³e ro¶liny bêd± do jedzenia, jak zosta³o to zaplanowane przez Stwórcê na pocz±tku, ale ¿e wcale nie bêdzie to oczywiste, ¿e drzewo w ogóle bêdzie mia³o owoce czy ¿e owoce bêda jadalne.
Ale w przysz³o¶ci wszystko powróci do pierwotnego za³o¿enia – ziemia da gotowe owoce, dobre do jedzenia, jak zosta³o powiedziane w Talmudzie, gdy mowa jest o wizjach przysz³o¶ci: „Przy innej okazji R. Gamliel usiad³ i rozwin±³ my¶l: w przysz³o¶ci ziemia Izraela wyda ciastka i we³niane szaty, jak jest powiedziane: „bêdzie du¿o kukurydzy w tej ziemi”. (Psalmy 122:16)
Ale do tego czasu, do chwili ca³kowiego tikun (naprawy) cz³owiek ma wp³yw na zachowanie ziemi – jak naucza Rabin Klonimus Kalman – je¶li cz³owiek powróci do Boga ca³kowicie, naprawi swoje b³êdy – zaufa Stwórcy, ¿e Stwórca da mu chleb, który mu siê nalezy, ¿e ¦wiêty, niech bêdzie b³ogos³awiony, siedzi i utrzymuje przy ¿yciu wszystkie stworzenia, od rogów wo³ów do jajeczek wszy” (Szabat, 107b) i je¶li cz³owiek zrozumie, ¿e nie wszystko zale¿y tylko od jego pracy i wysi³ku fizycznego, ale potrzeba te¿ „pracy” duchowej – pró¶b i modlitwy – tak¿e ziemia odpowie mu i wyda owoce tak jak trzeba. Ziemia odpowiada bezpo¶rednio na czyny cz³owieka, tzn. im wiêksza jest ufno¶æ w Haszem, tym mniej potrzeba wysi³ku fizycznego a¿ do ca³kowitego cadyka, który ufa Haszem ca³kowicie i w ogólnie nie musi pracowac fizycznie, ale utrzyma siê tylko i wy³±cznie za pomoc± modlitwy. I odwrotnie, im mniejsza jest ufno¶æ w Haszem i im bardziej polegaæ siê bêdzie na w³asnym wysi³ku, tym mniej pomagaæ bêdzie ziemia w wysi³kach prowadz±cych do utrzymania siê przy ¿yciu.
Oto przyk³d: O Jicchaku napisane jest w ksiêdze Bereszit (26,12) zasia³ Izaak ziarno i doczeka³ siê w owym roku stokrotnego plonu, gdy¿ Pan mu pob³ogos³awi³.” Znaczy to ¿e plon by³ – wed³ug tego, co mówili rabini – o sto razy wiêkszy od tego, czego oczekiwa³. A dlaczego? „B³ogos³awieñstwo zosta³o zes³ane poniewa¿ Jicchak obsia³ pole dla ¶wiêto¶ci, a nie dla plonów ziemskich i dlatego ziemia zosta³a u¶wiêcona i wyda³a plony stokrotnie wiêksze” – jak mówi³ Rabin Klonimus Kalman
Micwa szmity, jak wiadomo, obowi±zuje tylko w ziemi Izraela. W ziemi Izraela, jak równie¿ to wiadomo – duchowo¶æ jest wiêksza ni¿ w innych krajach, poniewa¿ wymaga siê jej wiêcej od cz³owieka. Dlatego ziemia Izraela zosta³± wybrana jako model idei, ¿e „ziemsko¶æ” ziemi zale¿na jest od duchowo¶ci cz³owieka i im bardziej cz³owiek u¶wiêca samego siebie, tym bardziej u¶wiêcona zostaje ziemia i powraca do swego pierwotnego zadania – utrzymaæ cz³owieka bogato i wygodnie.
Dalej w parszy Tora odpowiada na pytanie o produkty do jedzenia w siódmym roku –
Je¿eli za¶ powiecie: co bêdziemy jedli w siódmym roku, je¿eli nie bêdziemy siali ani zbierali plonów? Ze¶lê wam b³ogos³awieñstwo w szóstym roku, tak ¿e plony wystarcz± na trzy lata. W ósmym roku bêdziecie siaæ i bêdziecie je¶æ z dawnych plonów. A¿ do dziewi±tego roku, a¿ do nowych plonów bêdziecie jedli dawne [plony].
Rok szmity nadchodzi, aby umo¿liwiæ cz³owiekowi zajêcie siê duchowo¶ci±. W ci±gu sze¶ciu lat pracy wiêkszo¶æ czasu spêdza na pracy potrzebnej do podtrzymania ¿ycia cielesnego, a w siódmym roku, w którym nie wolno mu uprawiac ziemi, musi po¶wiêciæ siê sprawom duchowym. A nawet wiêcej – ziemia ma siê zachowywaæ ospowiednio i daæ plony nawet bez pracy fizycznej, jak jest powiedziane: „plony wystarcz± na trzy lata”. Cz³owiek ma dalej ufaæ Haszem, tak¿e na przysz³e lata, w których bêdzie uprawia³ ziemiê – to jest przes³anie, które wynika z obietnicy: W ósmym roku bêdziecie siaæ i bêdziecie je¶æ z dawnych plonów. A¿ do dziewi±tego roku, a¿ do nowych plonów bêdziecie jedli dawne [plony].
To jest przes³anie roku szmity i jak mówi “Meor Waszemesz”: I zrozumie cz³owiek, ¿e nie bêdzie pracowaæ wiêcej ni¿ trzeba, a Haszem ze¶le mu b³ogos³awieñstwo i szczê¶cie bez koñca.
I teraz wraca Rabin Klonimus Kalman do wyja¶nienia wersetów: I przyjdziecie do ziemi, któr± wam dajê i „szawta haarec”. „Szawta” mo¿e oznaczaæ „odpoczynek”, ale mo¿e te¿ oznaczaæ „powrót”, poniewa¿ je¶li bêdziecie siê zachowywaæ tak jak trzeba, ziemia „powróci do Haszem”, poniewa¿ zmieni³a swoje zadanie i powróci do tego, by dawaæ owoce bez wysi³ku. Jest to powrót do stanu pierwotnego.
To jest istota roku szabatowego wed³ug Rabina Klonimusa Kalmana