Powstanie w getcie warszawskim. Walka o godną śmierć
19 kwietnia 1943 roku wydarzyło się w getcie to, czego Niemcy się
spodziewali. Dwa dni wcześniej do władz niemieckich dotarły informacje o
tym, że w getcie coś się szykuje…
Walka bez szans na wygranie
Niemieckie oddziały wojskowe wjechały do getta o 5. rano. Do walki
przystąpiło blisko 1,5 tys. powstańców. Po stronie niemieckiej, według
danych gen. Juergena Stroopa, było 800 żołnierzy SS, 300 granatowych
policjantów, oddziały Gestapo, pomocnicze oddziały litewskich i
łotewskich ochotników oraz ukraiński batalion z Trawnik. Szacuje się, że
każdego dnia do walki z powstaniem w getcie skierowanych było około 3
tys. ludzi. Bilans sił był nieporównywalny.
W różnych punktach getta dochodziło do starć – na rogu ulic
Zamenhoffa i Miłej oraz Nalewek i Gęsiej. Największe walki toczyły się
przez trzy dni przy nieistniejącym dziś placu Muranowskim. Znajdowała
się tu placówka Żydowskiego Związku Wojskowego. Jej dowódcy Paweł
Frenkel i jego zastępca Leon Rodal na najwyższym budynku w okolicy przy
Muranowskiej 7 zawiesili biało-niebieską flagę żydowską i biało-czerwoną
flagę polską.
Pierwszego dnia Niemcy musieli się wycofać z getta. Było to dla nich
zaskoczenie. Drugiego dnia dowództwo przejął gen. Juergen Stroop. To z
jego codziennych raportów do przełożonych historycy mogli skorzystać
przy odtwarzaniu przebiegu powstania.
Raport Juergena Stroopa
– Raport Stroopa wpisuje się w praktykowaną w III Rzeszy politykę
kamuflowania zbrodniczych działań. Na zdjęciach, które są bardzo ważnym
elementem raportu, nigdzie nie znajdziemy egzekucji dokonywanych przez
Niemców. To było zgodne z rozkazem Himmlera z 1942 roku, który zakazywał
dokumentowania mordowania Żydów – mówił prof. Grzegorz Berendt w
rozmowie z Portalem PolskieRadio24.pl w 2018 roku.
Zginęli z bronią w ręku
Spośród walczących w getcie przeżyło kilkunastu Żydów. Z dowództwa
Żydowskiej Organizacji Bojowej przeżył Marek Edelman. Nie przeżył nikt
ze ścisłego dowództwa Żydowskiego Związku Wojskowego. 16 maja o godz.
20.15 Niemcy wysadzili Wielką Synagogę przy ul. Tłomackie. Był to
symboliczny koniec powstania w getcie. W raporcie Stroop zapisał:
„Żydowska dzielnica mieszkaniowa w Warszawie przestała istnieć”
Wiosną
1943 roku przed ostateczną likwidacją w getcie pozostało blisko 60 tys.
Żydów. Byli to głównie młodzi ludzie, którzy pracowali w niemieckich
zakładach umiejscowionych na terenie getta. To głównie ci młodzi Żydzi
chwycili za broń i podjęli zbrojny opór. Dwie główne organizacje
skupiały powstańców – Żydowska Organizacja Bojowa, związana z
ugrupowaniami o charakterze lewicowym, i Żydowski Związek Wojskowy,
wywodzący się z syjonistycznego ruchu rewizjonistycznego Betar.
– To powstanie młodych ludzi powinno być ważne nie tylko dla Żydów,
ale i dla warszawiaków, całej Polski i całego świata – mówił Michael
Schudrich, naczelny rabin Polski w rozmowie z Portalem PolskieRadio24.pl
w 2018 roku
Wybrali rodzaj śmierci
Walki na terenie getta można podzielić na kilka etapów. Początkowo
Żydzi otwarcie wystąpili przeciwko siłom niemieckim. Później ukrywali
się w bunkrach, kanałach i piwnicach, dlatego Niemcy tropili ich za
pomocą psów. W jednym z takich bunkrów, przy ulicy Miłej, schroniło się
dowództwo ŻOB. Istnieją dwie teorie, jak zginęli członkowie ŻOB: w
polskich źródłach mówi się o zbiorowym samobójstwie, a w izraelskich
książkach o zatruciu środkami chemicznymi przez Niemców. Części z nich
udało się uciec.
Trzeci etap walk to bój na gruzach getta, który toczył się nawet do
lipca 1943 roku. Jako oficjalną datę końca walk przyjmuje się 16 maja
1943, którą swoją drogą wyznaczyli Niemcy. Wówczas zrównali z ziemią
budynek Wielkiej Synagogi przy ulicy Tłomackie.
Cały artykuł – do wysłuchania Raport Stroppa, oraz wypowiedż Michaela Schudricha, Naczelnego Rabina w RP TUTAJ
Zobacz więcej na temat: